Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 130

Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

Devanagari script

इडापिंगलिकासूक्ष्मावायुनासापुटान्विताम् । संध्याद्विजोष्ठपुटितां लसद्वागुपजिह्विकाम् ॥ १३० ॥

Transliteration

iḍāpiṃgalikāsūkṣmāvāyunāsāpuṭānvitām | saṃdhyādvijoṣṭhapuṭitāṃ lasadvāgupajihvikām || 130 ||

Translation

Dikurniai hembusan halus yang bergerak melalui iḍā dan piṅgalā serta dua rongga hidung, ujaran terbit pada titik-titik pertemuan; dibentuk oleh bibir dan gigi; sementara lidah dan daya Vācā yang bercahaya bekerja dalam keselarasan yang rapat.

Word by Word

• इडा-पिङ्गलिका-सूक्ष्म-वायु-नासा-पुट-अन्विताम्: endowed with the iḍā and piṅgalikā (channels), subtle wind, and nasal cavities/nostril-chambers
• इडा-पिङ्गलिका-सूक्ष्म-वायु-नासा-पुट-अन्विताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इडा (प्रातिपदिक) + पिङ्गलिका (प्रातिपदिक) + सूक्ष्म (प्रातिपदिक) + वायु (प्रातिपदिक) + नासा (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; अनु√इ धातु/अन्वि-भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘इडा-पिङ्गलिका-सूक्ष्म-वायु-नासा-पुटैः अन्विता’ (अन्वित = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

• संध्या-द्विज-ओष्ठ-पुटिताम्: having lips formed like the twilight-bird (or twice-born)
• संध्या-द्विज-ओष्ठ-पुटिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: संध्या (प्रातिपदिक) + द्विज (प्रातिपदिक) + ओष्ठ (प्रातिपदिक) + पुटित (कृदन्त; √पुट्/पुट् धातु, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘संध्या-द्विजस्य ओष्ठः’ इति सम्बन्धः; पुटिता = ‘folded/formed’

• लसत्-वाक्-उप-जिह्विकाम्: with shining speech and a (sub-)tongue/uvula
• लसत्-वाक्-उप-जिह्विकाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लसत् (कृदन्त; √लस् धातु, शतृ) + वाच्/वाक् (प्रातिपदिक) + उप (उपसर्ग/अव्यय) + जिह्विका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुष) — ‘लसती वाक् यस्याः’ तथा ‘उपजिह्विका’ (जिह्वायाः उपभागः/उपजिह्वा)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada on Vedanga-Śikṣā)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ida
• Pingala

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links correct Vedic speech (vāk) to prāṇa and the subtle nāḍīs (iḍā–piṅgalā), implying that disciplined breath and precise articulation preserve mantra power and support inner purity.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing purified, well-formed speech, it indirectly supports bhakti practices like nāma-japa and stotra recitation, where clarity of sound and steady breath strengthen devotional concentration.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Śikṣā (phonetics): it points to the role of breath (vāyu), nasal passages, and articulators like lips and tongue in producing accurate sounds—key for correct mantra pronunciation and Vedic chanting.