Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 160

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

चांद्रायण समं ज्ञेयं शम्भोर्नैवेद्यभक्षणम् । भुक्तिवेलेयमधुना तद्वैरस्यं कथांतरात् ॥ १६० ॥

Transliteration

cāṃdrāyaṇa samaṃ jñeyaṃ śambhornaivedyabhakṣaṇam | bhuktiveleyamadhunā tadvairasyaṃ kathāṃtarāt || 160 ||

Translation

Ketahuilah bahawa memakan naivedya—hidangan persembahan kepada Śambhu (Śiva)—adalah setara dengan menjalankan tapa Cāndrāyaṇa. Namun sekarang waktunya menjamah makanan; kepahitan perkara itu akan diceritakan kemudian, dalam kisah yang lain.

Word by Word

• चांद्रायणम्: the Cāndrāyaṇa vow
• चांद्रायणम्: Upamāna/Pramāṇa (उपमान/प्रमाण)
• Type: Noun
• Root: चांद्रायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन

• समम्: equal to
• समम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तुल्य-विशेषण (equal)

• ज्ञेयम्: is to be regarded (as)
• ज्ञेयम्: Vidheyabhāva (विधेय)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृत्)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेय-भावः—“to be known/considered”

• शम्भोः: of Śambhu (Śiva)
• शम्भोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन

• नैवेद्यभक्षणम्: eating of the offering (naivedya)
• नैवेद्यभक्षणम्: Karta/Viṣaya (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: नैवेद्य (प्रातिपदिक) + भक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (नैवेद्यस्य भक्षणम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भुक्तिवेला: the time of eating
• भुक्तिवेला: Karta/Viṣaya (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: भुक्ति (प्रातिपदिक) + वेला (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (भुक्तेः वेला); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अधुना: now
• अधुना: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• तत्: that
• तत्: Sambandha/Anuvāda (सम्बन्ध/अनुवाद)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अन्वय-निर्देशक (that)

• वैरस्यम्: disagreeableness, unpleasantness
• वैरस्यम्: Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
• Type: Noun
• Root: वैरस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कथान्तरात्: from another story/context
• कथान्तरात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कथायाः अन्तरम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/Ablative), एकवचन

Speaker

Narada (narrating/teaching within a ritual-technical context)

Vrata Kalpa

Vrata: Cāndrāyaṇa

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Shambhu (Shiva)
• Candrāyaṇa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames a specific act connected with worship—consuming Śiva’s naivedya—as carrying the spiritual weight of a major expiatory vow (Cāndrāyaṇa), highlighting how ritual acts can be assigned prāyaścitta-like merit within dharma literature.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By treating naivedya (a core bhakti offering) as spiritually potent, the verse implies that devotional worship—handled with proper dharmic understanding—can confer purification and merit comparable to formal austerities.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Kalpa-style ritual reasoning (a Vedāṅga domain): assigning equivalences between acts (naivedya consumption) and expiations (Cāndrāyaṇa), and indicating procedural context (“we will explain the complication later”) typical of technical dharma exposition.