Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 64

Gaṇeśa Mantra-vidhi: Mahāgaṇapati Gāyatrī, Vakratuṇḍa Mantra, Nyāsa, Homa, Āvaraṇa-pūjā, and Caturthī Vrata

तोयं विधिर्वह्नियुक्तकर्णेंद्वाढ्यो हरिस्तथा । सदीर्घो दारको वायुर्वर्मांतोऽयं रसार्णकः ॥ ६४ ॥

toyaṃ vidhirvahniyuktakarṇeṃdvāḍhyo haristathā | sadīrgho dārako vāyurvarmāṃto'yaṃ rasārṇakaḥ || 64 ||

“Toya” (air) juga disebut “Vidhi” (Brahmā/ketetapan). “Vahni” ialah yang digabungkan dengan “karṇa” dan “indu” lalu diperkaya olehnya. “Hari” juga demikian. “Vāyu” ialah bunyi yang dipanjangkan; “Dāraka” ialah si anak. Yang ini berakhir dengan “varma”, dan ia laksana “samudera rasa” (inti sari).

तोयम्water
तोयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विधिःBrahmā / the ordainer
विधिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वह्नि-युक्त-कर्ण-इन्दु-आढ्यःadorned with a moon on the ear, joined with fire
वह्नि-युक्त-कर्ण-इन्दु-आढ्यः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (वह्निना युक्तः; कर्णे इन्दुना आढ्यः/विभूषितः)
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/उपमानसूचक (also/likewise)
स-दीर्घःwith a long (vowel)/long
स-दीर्घः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + दीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स’ = सहित (with), विशेषण
दारकःthe child/son (Kumāra)
दारकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वायुःVāyu (wind)
वायुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वर्म-अन्तःending with ‘varma’
वर्म-अन्तः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वर्मणः अन्तः/अन्ते वर्म)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
रस-अर्णकःRasārṇaka (name/epithet)
रस-अर्णकः:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक) + अर्णक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (रसस्य अर्णकः/सम्बद्धः)

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/technical context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

H
Hari (Vishnu)
V
Vayu
A
Agni (Vahni)
V
Vidhi (Brahma)

FAQs

It presents a Vedāṅga-style, coded mapping of divine names and elements (water, fire, wind, Hari, Vidhi), implying that spiritual insight can be gained through disciplined understanding of sacred terminology and its mantra-like constructions.

By explicitly naming Hari (Viṣṇu) within a technical enumeration, it indicates that even scholarly/linguistic disciplines ultimately point toward remembering and invoking the Lord through precise sacred names.

It reflects Nirukta/Shabda-śāstra method—interpreting meanings via word markers (like ‘ending in varma’) and combinations (yukta), a practical technique used in mantra interpretation and traditional exegesis.