Home›Narada Purana›Purva Bhaga›First Quarter›Adhyaya 16›Shloka 5
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 5

Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā

Devanagari script

नृत्यन्मयूरनिकरं सारङ्गादिनिषेवितम् । प्रवर्द्धितमहावृक्षं मुनिकन्याभिरादरात् ॥ ५ ॥

Transliteration

nṛtyanmayūranikaraṃ sāraṅgādiniṣevitam | pravarddhitamahāvṛkṣaṃ munikanyābhirādarāt || 5 ||

Translation

Tempat itu dipenuhi kawanan merak yang menari dan sering dikunjungi rusa serta makhluk lain; di sana juga berdiri sebatang pohon besar yang dipelihara dengan penuh bhakti oleh puteri-puteri para resi.

Word by Word
नृत्यन्dancing
नृत्यन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनृत् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound); ‘dancing’
मयूरpeacocks
मयूर:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound)
निकरम्multitude/flock
निकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
नृत्यन्-मयूर-निकरम्a flock of dancing peacocks
नृत्यन्-मयूर-निकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृत्यन् (कृदन्त) + मयूर (प्रातिपदिक) + निकर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (कर्मधारयभावः: ‘नृत्यन्तो मयूराः—तेषां निकरः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
सारङ्गdeer
सारङ्ग:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसारङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound); ‘deer/antelope’
आदिand others
आदि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक/अव्ययभाव)
Formअव्यय; ‘etc., and others’ (समुच्चय/प्रकारसूचक)
निषेवितम्frequented
निषेवितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि+सेव् (धातु) → निषेवित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘frequented/inhabited’
सारङ्ग-आदि-निषेवितम्frequented by deer and others
सारङ्ग-आदि-निषेवितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसारङ्ग (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय) + निषेवित (कृदन्त)
Formतत्पुरुषसमासः (तृतीया-तत्पुरुषभावः: ‘सारङ्गादिभिः निषेवितम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
प्रवर्द्धितम्grown
प्रवर्द्धितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+वृध् (धातु) → प्रवर्द्धित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘grown/increased’
महāgreat
महā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद-रूपम् (महā-), ‘great/large’
वृक्षम्tree
वृक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘tree’
प्रवर्द्धित-महा-वृक्षम्a great tree that had grown
प्रवर्द्धित-महा-वृक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रवर्द्धित (कृदन्त) + महत् (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (कर्मधारयभावः: ‘प्रवर्द्धितः महावृक्षः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
मुनिof sages
मुनि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचनम् (as stem in compound); ‘of sages’
कन्याmaidens/daughters
कन्या:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound); ‘maidens/daughters’
मुनि-कन्याभिःby the sages’ daughters
मुनि-कन्याभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + कन्या (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषसमासः (‘मुनिनां कन्याः’), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-बहुवचनम्; ‘by the sages’ daughters’
आदरात्with reverence
आदरात्:
Hetu/Prakāra (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootआदर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (आदरात् = आदरेण/आदरपूर्वकम्), ‘with respect/eagerly’
Speaker

Suta (narration within the Purana’s dialogue frame)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

FAQs

It portrays an ideal āśrama environment—harmonious, non-violent, and sattvic—where nature itself reflects the merit (puṇya) and disciplined life (tapas) of the residents.

Bhakti is implied through “ādarāt”—reverent care—showing that devotion is expressed not only in worship but also in attentive service and nurturing of sacred spaces connected with sages and dharma.

No specific Vedāṅga is taught directly; the verse instead supports dharma-śikṣā (ethical training) by depicting āśrama-discipline and the cultivation of a pure, sattvic setting.

←Previous Verse
Next Verse→