Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 101

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

स्नाय्वस्थिरक्तत्वक्शुक्रवसामज्जास्तु धातवः । मंदार्कचंद्रसोम्यास्पुजिज्जीवकुभुवः क्रमात् ॥ १०१ ॥

snāyvasthiraktatvakśukravasāmajjāstu dhātavaḥ | maṃdārkacaṃdrasomyāspujijjīvakubhuvaḥ kramāt || 101 ||

Dhātu (unsur jasmani) ialah: urat, tulang, darah, kulit, mani, lemak, dan sumsum. Kuasa penaungnya menurut tertib ialah: Mandā, Surya (Matahari), Chandra (Bulan), Somyā, Pūjī, Jīvaka, dan Bhuva.

स्नायुsinew
स्नायु:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootस्नायु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समाहार-निर्देशे धातुसूचीमध्ये
अस्थिbone
अस्थि:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद
रक्तblood
रक्त:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootरक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद
त्वक्skin
त्वक्:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (प्रयोगे त्वक्-रूपम्)
शुक्रsemen
शुक्र:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद
वसाfat
वसा:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootवसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद
मज्जाmarrow
मज्जा:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootमज्जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—विरोध/विशेषार्थक (particle: ‘indeed/but’)
धातवः(these) are the bodily tissues
धातवः:
विधेय (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय—‘धातवः (tissues) (are)’
मन्दslow, mild
मन्द:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सूचीपद)
अर्कSun
अर्क:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद (Sun)
चन्द्रMoon
चन्द्र:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सूचीपद (Moon)
सौम्यgentle; Soma-like
सौम्य:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeAdjective
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण/नाम (gentle; Soma-related)
आस्फुजित्Āsphujit (a nakṣatra name)
आस्फुजित्:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootआस्फुजित् (प्रातिपदिक) < आ + स्फुज् (धातु) + इत्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्रनाम (Aśvinī/Āśleṣā-सम्बद्ध पाठभेदसम्भवः)
जिज्जीवकJijjīvaka (name)
जिज्जीवक:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootजिज्जीवक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम/सूचीपद (दुर्लभ)
उभुवःthe Ubhus (a pair/class name)
उभुवः:
समुच्चित-विषय (Enumerated item/विषय)
TypeNoun
Rootउभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नाम/सूचीपद (दुर्लभ; ‘the two Ubhus’/a class)
क्रमात्in sequence, क्रमशः
क्रमात्:
प्रकार (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोगः (ablatival adverb): ‘in order/ क्रमशः’

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mandā
S
Surya (Arka)
C
Chandra

FAQs

It frames the body as an ordered system of dhātus governed by higher powers, encouraging detachment and disciplined purification as supports for mokṣa-oriented practice.

By recognizing the body as a structured, governed instrument rather than the Self, a devotee can redirect identity from material constituents to devotion toward the Lord and steady remembrance.

It aligns with śārīra-vidyā (traditional physiology used in dharma and ritual purity rules), supporting practical guidance for sādhana, fasting, and bodily discipline in Moksha-Dharma contexts.