Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Second Quarter›Adhyaya 51›Shloka 41
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 41

Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Devanagari script

हस्तोन्मितं स्रुवं शस्तं त्रिदशाङ्गुलिकं स्रुचम् । विप्राणां चैतदाख्यातं ह्यन्येषामङ्गुलोनकम् ॥ ४१ ॥

Transliteration

hastonmitaṃ sruvaṃ śastaṃ tridaśāṅgulikaṃ srucam | viprāṇāṃ caitadākhyātaṃ hyanyeṣāmaṅgulonakam || 41 ||

Translation

Sruva ditetapkan berukuran sepanjang satu jengkal tangan, dan sruc ditetapkan sepanjang tiga puluh lebar jari. Ukuran ini dinyatakan bagi para brāhmaṇa; bagi yang lain, hendaklah kurang satu lebar jari.

Word by Word
हस्त-उन्मितम्hand-measured
हस्त-उन्मितम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of स्रुवम्)
TypeAdjective
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + उन्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक; उन्मा/मा धातु)
Formतत्पुरुष-समास (करण/मापनेन सम्बन्धः: ‘हस्तेन उन्मितम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘measured by a hand’
स्रुवम्the sruva ladle
स्रुवम्:
Karma (कर्म/Object—understood with ‘(इति) शस्तम्/आख्यातम्’)
TypeNoun
Rootस्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘sruva’ (ladle)
शस्तम्is prescribed/commended
शस्तम्:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicate)
TypeAdjective
Rootशंस् (धातु) + त (कृत्) → शस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘praised/approved/prescribed’
त्रिदश-अङ्गुलिकम्thirty-finger-breadths long
त्रिदश-अङ्गुलिकम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of स्रुचम्)
TypeAdjective
Rootत्रिदश (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुलिक (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (त्रिंशदङ्गुलि-परिमाणम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘of thirty finger-breadths’
स्रुचम्the sruc spoon
स्रुचम्:
Karma (कर्म/Object—understood with ‘(इति) शस्तम्/आख्यातम्’)
TypeNoun
Rootस्रुच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘sruc’ (spoon/ladle)
विप्राणाम्of Brahmins
विप्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘of brāhmaṇas’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म/Object—of आख्यातम्)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘this’
आख्यातम्has been declared
आख्यातम्:
Kriya (क्रिया/Verbal predicate)
TypeVerb
Rootआ-ख्या (धातु) + त (कृत्) → आख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः ‘has been stated/declared’
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: causal/emphatic ‘indeed/for’)
अन्येषाम्of others
अन्येषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअन्य (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘of others’
अङ्गुल-ऊनकम्(it is) one finger-breadth less
अङ्गुल-ऊनकम्:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicate)
TypeAdjective
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक) + ऊनक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मात्रा-न्यूनता: ‘अङ्गुल्या ऊनकम्’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘short by a finger-breadth’
Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities
V
Vipra (Brāhmaṇa)

FAQs

It emphasizes that precision in sacred action (karma) is itself a form of dharma—ritual correctness disciplines the mind and supports purity, which is foundational for mokṣa-oriented living.

While not directly teaching bhakti, it supports devotional worship by insisting on proper ritual standards; careful preparation of offerings and tools is treated as respectful service to the divine.

Kalpa/Śrauta-ritual procedure and traditional measurement science (aṅgula, hasta) are highlighted—defining standard sizes for the sruva and sruc used in offerings.

←Previous Verse
Next Verse→