HomeMarkandeya PuranaAdhy. 8Shloka 119
Previous Verse
Next Verse

Shloka 119

Adhyaya 8Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुःखितः शोचनॊद्यतः ।

हा भृत्या मन्त्रिणो विप्राः तद्राज्यं विधे गतम् ॥

sa rājā tatra samprāpto duḥkhitaḥ śocanodyataḥ /

hā bhṛtyā mantriṇo viprāḥ tad rājyaṃ vidhe gatam

Raja itu sampai ke tempat itu, diliputi dukacita dan hampir menangis: “Aduhai—para hamba beta, para menteri beta, para brāhmaṇa beta! Kerajaan itu telah binasa oleh takdir!”

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
सम्प्राप्तःhaving arrived
सम्प्राप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having arrived’
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
शोचन-उद्यतःintent on lamenting
शोचन-उद्यतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशोचन (प्रातिपदिक) + उद्यत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपपद/कर्मधारय-प्रायः): ‘शोचने उद्यतः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
हाalas!
हा:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/शोकसूचक निपात (interjection)
भृत्याःservants
भृत्याः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मन्त्रिणःministers
मन्त्रिणः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विप्राःbrahmins
विप्राः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तत्-राज्यम्that kingdom (his kingdom)
तत्-राज्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + राज्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: तस्य राज्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विधेto fate/ordinance
विधे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; दातृ/सम्प्रदानार्थ (dative)
गतम्gone (lost)
गतम्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘gone/handed over’
King (unnamed in input; speaking in lament)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Royal downfallFate (vidhi) vs agencyGrief and lamentation

FAQs

Power and prosperity are unstable; when dharma-supporting structures (counsel, priestly guidance, loyal service) collapse, the ruler confronts impermanence and the consequences of prior causes.

Vaṃśānucarita/ākhyāna-style human story used pedagogically; not a direct sarga/pratisarga/manvantara passage.

The ‘kingdom’ can signify the inner kingdom of the senses and mind: when order is lost, the ‘king’ (ego/agent) grieves—prompting a turn toward higher sovereignty (ātman/dharma).