Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

Adhyaya 57The Ninefold Divisions of Bharata: Mountains, Rivers, and Peoples

मृगपश्वप्सरोयोनिस्तद्वत् सर्वे सरीसृपाः । स्थावराणाञ्च सर्वेषामितो ब्रह्मन् शुभाशुभैः ॥

mṛgapaśvapsaroyonis tadvat sarve sarīsṛpāḥ | sthāvarāṇāñ ca sarveṣām ito brahman śubhāśubhaiḥ ||

Dari sinilah (timbul/tercapai) kelahiran sebagai rusa dan binatang, juga sebagai Apsaras; demikian pula (kelahiran sebagai) segala jenis reptilia; dan bagi semua makhluk yang tidak bergerak juga, wahai brāhman—menurut perbuatan yang baik dan yang buruk.

मृगपश्वप्सरोयोनिःthe womb/source of beasts, animals, and apsarases
मृगपश्वप्सरोयोनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग-पशु-अप्सरस्-योनि (प्रातिपदिक; मृग + पशु + अप्सरस् + योनि)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (collective dvandva)
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय; तद् + वत्)
Formतुलना-अव्यय (comparative indeclinable: ‘likewise’)
सर्वेall
सर्वे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
सरीसृपाःreptiles/creeping creatures
सरीसृपाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसरीसृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्थावराणाम्of immobile beings (plants etc.)
स्थावराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
इतःfrom this (Bhārata)
इतः:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअपादान/देश-अव्यय (adverb: ‘from here/from this’)
ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
शुभाशुभैःby auspicious and inauspicious (karmas/causes)
शुभाशुभैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशुभ-अशुभ (प्रातिपदिक; शुभ + अशुभ)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (pair: auspicious and inauspicious)
Frame dialogue context; speaker not explicit in given excerpt

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

KarmaRebirthSamsaraMerit and demeritKarmabhūmi

FAQs

Human life is portrayed as a decisive junction: through śubha/aśubha karma one can rise to refined celestial births or fall into lower and even immobile forms—therefore ethical vigilance is essential.

Karmic doctrine supporting manvantara/yuga cosmology: it explains movement of jīvas across births within the created order (sarga) through moral causality.

The wide span—from apsaras to sthāvara—indicates the continuum of consciousness’ contraction/expansion; karma acts as the ‘operator’ determining the degree of manifestation.