Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

पञ्चवर्णोत्पत्तिः — The Origin of the Five-Colored Fiery Being and Ritual-Disruptor Lineages

द्विजश्रेष्ठ! इन्द्रियसंयम, सत्यभाषण और मनोनिग्रह--इनके द्वारा मनुष्य ब्रह्मके परमपदको प्राप्त कर लेता है ।। ब्राह्मण उवाच इन्द्रियाणि तु यान्याहु: कानि तानि यतव्रत । निग्रहश्न॒ कथं कार्यो निग्रहस्य च कि फलम्‌,ब्राह्मणने पूछा--उत्तम व्रतका पालन करनेवाले व्याध! जिन्हें इन्द्रिय कहते हैं, वे कौन-कौन हैं? उनका निग्रह कैसे करना चाहिये? और उस निग्रहका फल क्‍या है?

brāhmaṇa uvāca | indriyāṇi tu yāny āhuḥ kāni tāni yatavrata | nigrahaḥ kathaṃ kāryo nigrahasya ca kiṃ phalam ||

Brahmana itu berkata: “Wahai engkau yang menunaikan ikrar yang mulia, apakah daya-daya yang disebut pancaindera itu? Bagaimanakah pengekangannya harus diamalkan, dan apakah buah daripada pengekangan itu?”

द्विजश्रेष्ठO best of the twice-born
द्विजश्रेष्ठ:
Sampradana
TypeNoun
Rootद्विज-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
इन्द्रियसंयमःrestraint of the senses
इन्द्रियसंयमः:
Karana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय-संयम
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यभाषणम्speaking truth
सत्यभाषणम्:
Karana
TypeNoun
Rootसत्य-भाषण
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मनोनिग्रहःrestraint of the mind
मनोनिग्रहः:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्-निग्रह
FormMasculine, Nominative, Singular
एतैःby these
एतैः:
Karana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
मनुष्यःa man
मनुष्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमनुष्य
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मणःof Brahman
ब्रह्मणः:
Sambandha
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Genitive, Singular
परमपदम्the highest state/abode
परमपदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरम-पद
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्नोतिattains
प्राप्नोति:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
ब्राह्मणःthe Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
तुindeed/but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यानिwhich
यानि:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Plural
आहुःthey call/say
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada
कानिwhich (ones)?
कानि:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Plural
तानिthose
तानि:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Plural
यतव्रतO one of restrained vows
यतव्रत:
Sampradana
TypeAdjective
Rootयत-व्रत
FormMasculine, Vocative, Singular
निग्रहःrestraint
निग्रहः:
Karta
TypeNoun
Rootनिग्रह
FormMasculine, Nominative, Singular
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
कार्यःto be done/should be done
कार्यः:
TypeAdjective
Rootकृ
FormMasculine, Nominative, Singular, Gerundive (तव्य/य), Passive sense
निग्रहस्यof restraint
निग्रहस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootनिग्रह
FormMasculine, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
किम्what?
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma
TypeNoun
Rootफल
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular

ब्राह्मण उवाच

B
Brāhmaṇa (the Brahmin)
V
Vyādha (the hunter, implied by address yatavrata)