Previous Verse
Next Verse

Shloka 93

इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्

Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration

कल्की विष्णुयशा नाम द्विज: कालप्रचोदित: । उत्पत्स्यते महावीर्यों महाबुद्धिपराक्रम:,सम्भूत: सम्भलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे । (महात्मा वृत्तसम्पन्न: प्रजानां हितकृन्नूप ।) राजन! युगान्तके समय कालकी प्रेरणासे सम्भल नामक ग्राममें किसी ब्राह्मणके मंगलमय गृहमें एक महान्‌ शक्तिशाली बालक प्रकट होगा, जिसका नाम होगा विष्णुयशा कलल्‍्की। वह महान्‌ बुद्धि एवं पराक्रमसे सम्पन्न महात्मा, सदाचारी तथा प्रजावर्गका हितैषी होगा। (वह बालक ही भगवान्‌का कल्‍की अवतार कहलायेगा)

kalkī viṣṇuyaśā nāma dvijaḥ kālapracoditaḥ | utpatsyate mahāvīryo mahābuddhiparākramaḥ, sambhūtaḥ sambhalagrāme brāhmaṇāvasathe śubhe | (mahātmā vṛttasampannaḥ prajānāṃ hitakṛn nṛpa |)

Mārkaṇḍeya berkata: “Atas dorongan Masa, seorang Brahmana ‘dua kali lahir’ bernama Viṣṇuyaśā—Kalkī—akan lahir, berkeperwiraan besar, berakal budi tinggi, dan berdaya gagah perkasa. Baginda akan muncul di desa bernama Sambhala, di kediaman Brahmana yang bertuah. Wahai raja, dia akan berjiwa mulia, kaya dengan tata laku yang benar, dan menumpukan diri kepada kebajikan rakyat.”

कल्कीKalki
कल्की:
Karta
TypeNoun
Rootकल्कि
FormMasculine, Nominative, Singular
विष्णुयशाःVishnuyashas (one whose fame is of Vishnu / famed by Vishnu)
विष्णुयशाः:
Karta
TypeNoun
Rootविष्णुयशस्
FormMasculine, Nominative, Singular
नामname (as: 'named')
नाम:
Karma
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Accusative, Singular
द्विजःa Brahmin (twice-born)
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Singular
कालप्रचोदितःimpelled by Time
कालप्रचोदितः:
Karta
TypeAdjective
Rootकाल-प्रचोदित
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्पत्स्यतेwill arise / will be born
उत्पत्स्यते:
Karta
TypeVerb
Rootउत्+पत्
FormFuture, Third, Singular, Atmanepada
महावीर्यःof great valor/energy
महावीर्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहावीर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबुद्धिपराक्रमःhaving great intellect and prowess
महाबुद्धिपराक्रमः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबुद्धि-पराक्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्भूतःborn / arisen
सम्भूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्+भू (भू)
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्भलग्रामेin the village of Sambhala
सम्भलग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसम्भल-ग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
ब्राह्मणावसथेin a Brahmin's dwelling
ब्राह्मणावसथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्मण-आवसथ
FormMasculine, Locative, Singular
शुभेauspicious
शुभे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशुभ
FormMasculine, Locative, Singular
महात्माgreat-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृत्तसम्पन्नःendowed with good conduct
वृत्तसम्पन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत्त-सम्पन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रजानाम्of the people
प्रजानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Plural
हितकृत्doing good (benefactor)
हितकृत्:
Karta
TypeAdjective
Rootहितकृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
नृपO king
नृप:
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
K
Kalkī (Kalki)
V
Viṣṇuyaśā
S
Sambhala (village)
B
Brāhmaṇa (Brahmin household)
K
Kāla (Time)

Educational Q&A

The verse links legitimate power to ethical character: the ideal agent of renewal is described not only as mighty and intelligent but also as vṛtta-sampanna (morally disciplined) and prajānāṃ hitakṛt (working for the people’s welfare). It frames historical change as governed by Kāla (Time), yet insists that restoration of order is inseparable from dharmic conduct.

Mārkaṇḍeya, speaking to the king (Yudhiṣṭhira), delivers a prophecy about a future birth: a Brahmin named Viṣṇuyaśā, called Kalkī, will arise in the village of Sambhala at the end of an age, characterized by valor, intelligence, and righteous concern for the populace.