Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Gāndhārī’s Battlefield Survey: The Fallen and the Onset of Funeral Rites (शल्य-भगीरथ-भीष्म-द्रोणादि-दर्शनम्)

धर्मात्मा तात सर्वज्ञ: पारावर्येण निर्णये । अमर्त्य इव मर्त्य: सन्नेष प्राणानधारयत्‌,तात! ये धर्मात्मा और सर्वज्ञ हैं। परलोक और इहलोकसम्बन्धी ज्ञानद्वारा सभी आध्यात्मिक प्रश्नोंका निर्णय करनेमें समर्थ हैं तथा मनुष्य होनेपर भी देवताके तुल्य हैं; इन्होंने अभीतक अपने प्राण धारण कर रखे हैं

dharmātmā tāta sarvajñaḥ pārāvaryeṇa nirṇaye | amartya iva martyaḥ sann eṣa prāṇān adhārayat, tāta ||

Vaiśampāyana berkata: “Wahai anakku, insan ini berjiwa dharma dan serba mengetahui. Dengan kebijaksanaannya tentang ‘tebing ini dan tebing sana’—hal dunia ini dan dunia kemudian—dia mampu memutuskan persoalan rohani. Walau manusia, dia laksana yang abadi; dan bahkan kini, wahai anakku, dia masih mengekalkan nafas hayatnya.”

धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तातdear one / son (term of address)
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
सर्वज्ञःall-knowing
सर्वज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
पारावर्येणby knowledge of the beyond-and-this-world (otherworldly and worldly matters)
पारावर्येण:
Karana
TypeNoun
Rootपारावर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
निर्णयेin decision / in determining
निर्णये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिर्णय
FormMasculine, Locative, Singular
अमर्त्यःan immortal (a god)
अमर्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootअमर्त्य
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike / as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
मर्त्यःa mortal (man)
मर्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमर्त्य
FormMasculine, Nominative, Singular
सन्being
सन्:
TypeVerb
Rootअस्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
एषःthis (person)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणान्life-breaths / life
प्राणान्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Accusative, Plural
अधारयत्held / sustained
अधारयत्:
TypeVerb
Rootधृ
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada, Third, Singular, Active
तातdear one (address)
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

True authority in ethical and spiritual matters is portrayed as a union of dharma (righteous character) and comprehensive discernment spanning both worldly and otherworldly concerns; such a person, though mortal, is revered as godlike.

Vaiśampāyana, addressing a listener affectionately as “tāta,” praises a particular figure’s righteousness and all-knowing discernment, emphasizing that despite being human he appears like an immortal and has, up to this moment, continued to sustain his life.