Shloka 13
धृतराष्ट्रस्य उपालम्भः तथा पाण्डव-समाश्वासनम् | Dhṛtarāṣṭra Reproved and the Pāṇḍavas Consoled
Devanagari script
धर्मराजं परिष्वज्य सान्त्वयित्वा च भारत | दुष्टात्मा भीममन्वैच्छद् दिधक्षुरिव पावक:,भरतनन्दन! धर्मराजको हृदयसे लगाकर उन्हें सान्त्वना दे धृतराष्ट्र भीमको इस प्रकार खोजने लगे, मानो आग बनकर उन्हें जला डालना चाहते हों। उस समय उनके मनमें दुर्भावना जाग उठी थी
Translation
Wahai Bharata! Dharmaraja memeluk Dhritarashtra lalu menenangkannya. Namun Dhritarashtra, yang jiwanya dikuasai niat jahat, mula mencari Bhima seolah-olah api yang hendak membakar dan memusnahkannya. Pada saat itu, kebencian pun bangkit dalam hatinya.
Word by Word
धर्मराजम्Dharmaraja (Yudhishthira) (as object)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Accusative, Singular
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
TypeVerb
Rootपरि-स्वज्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), having embraced
सान्त्वयित्वाhaving consoled
सान्त्वयित्वा:
TypeVerb
Rootसान्त्वय्
FormKtva (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), having consoled
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भारतO Bharata (address)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
दुष्टात्माevil-souled (one)
दुष्टात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootदुष्टात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमम्Bhima (as object)
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
अन्वैच्छत्sought / searched for
अन्वैच्छत्:
TypeVerb
Rootअनु-इष्
FormImperfect (Lan), Past, Third, Singular, Parasmaipada
दिधक्षुःwishing to burn
दिधक्षुः:
Karta
TypeVerb
Rootदह्
FormDesiderative participle (san-anta), present active participle, Masculine, Nominative, Singular
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पावकःfire
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes