Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)

न हांते मन्त्राणां हवनमस्ति न विना पुरुषं तपः सम्भवति | हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमानुष-ऋषीणामनेन त्वं होतेति नियुक्त: | ये च मानुष-होत्राधिकारास्ते च ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्दधिजात्योस्तस्माद्‌ ब्राह्मणा हाग्निभूता यज्ञानुद्तन्ति । यज्ञास्ते देवांस्तर्पयन्ति देवा: पृथिवीं भावयन्ति शतपथेडपि हि ब्राह्मणमुखे भवति,क्योंकि मन्त्रोंके बिना हवन नहीं होता और पुरुषके बिना तपस्या सम्भव नहीं होती। हविष्ययुक्त मन्त्रोंके सम्बन्धसे देवताओं, मनुष्यों और ऋषियोंकी पूजा होती है; इसलिये हे अग्निदेव! तुम होता नियुक्त किये गये हो। मनुष्योंमें जो होताके अधिकारी हैं, वे ब्राह्मणके ही हैं; क्योंकि उसीके लिये यज्ञ करानेका विधान है। द्विजातियोंमें जो क्षत्रिय और वैश्य हैं, उन्हें यज्ञ करानेका अधिकार नहीं है; इसलिये अग्निस्वरूप ब्राह्मण ही यज्ञोंका भार वहन करते हैं। वे यज्ञ देवताओंको तृप्त करते हैं और देवता भूमण्डलको धन-धान्यसे सम्पन्न बनाते हैं। शतपथब्राह्मणमें भी ब्राह्मणके मुखमें आहुति देनेकी बात कही गयी है

na hānte mantrāṇāṁ havanam asti na vinā puruṣaṁ tapaḥ sambhavati | havirmantrāṇāṁ sampūjā vidyate devamānuṣa-ṛṣīṇām anena tvaṁ hoteti niyuktaḥ | ye ca mānuṣa-hotṛ-adhikārās te ca brāhmaṇasya hi yājanaṁ vidhīyate na kṣatravaiśyayoḥ dvijātyos tasmād brāhmaṇā hāgnibhūtā yajñān udvahanti | yajñās te devāṁs tarpayanti devāḥ pṛthivīṁ bhāvayanti śatapathenāpi hi brāhmaṇamukhe bhavati |

Arjuna berkata: “Tanpa mantra tiadalah oblation, dan tanpa insan sebagai pelaku, tapa (austerity) tidak dapat disempurnakan. Melalui mantra yang disertai havis (persembahan), para dewa, manusia, dan para ṛṣi dipuja dengan sewajarnya; maka, wahai Api, engkau dilantik sebagai Hotṛ. Dalam kalangan manusia, hak menjadi Hotṛ hanya milik Brāhmaṇa, kerana ketetapan untuk mengimamkan korban suci ditetapkan bagi mereka. Kṣatriya dan Vaiśya, walaupun dvija (dua kali lahir), tidak diberi kuasa untuk menjalankan tugas kependetaan; sebab itu Brāhmaṇa—seakan-akan api yang menjelma—memikul beban korban suci. Korban-korban itu memuaskan para dewa, dan para dewa pula menjadikan bumi subur dengan kemakmuran. Bahkan Śatapatha Brāhmaṇa juga menyebut tentang persembahan yang diletakkan ke dalam mulut Brāhmaṇa.”

not
:
TypeIndeclinable
Root
indeed
:
TypeIndeclinable
Root
अन्तेat the end
अन्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअन्त
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
मन्त्राणाम्of mantras
मन्त्राणाम्:
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Genitive, Plural
हवनम्oblation/offering (homa)
हवनम्:
Karta
TypeNoun
Rootहवन
FormNeuter, Nominative, Singular
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 3, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
विनाwithout
विना:
TypeIndeclinable
Rootविना
पुरुषम्a person/man
पुरुषम्:
Apadana
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Accusative, Singular
तपःausterity/penance
तपः:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Nominative, Singular
सम्भवतिis possible/arises
सम्भवति:
TypeVerb
Rootसम्+भू
FormPresent, 3, Singular, Parasmaipada
हविःoblation (ghee etc.)
हविः:
TypeNoun
Rootहविस्
FormNeuter, Nominative, Singular
मन्त्राणाम्of mantras
मन्त्राणाम्:
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Genitive, Plural
सम्पूजाcomplete worship
सम्पूजा:
Karta
TypeNoun
Rootसम्पूजा
FormFeminine, Nominative, Singular
विद्यतेis found/exists
विद्यते:
TypeVerb
Rootविद्
FormPresent, 3, Singular, Atmanepada
देवof gods
देव:
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
मानुषof humans
मानुष:
TypeNoun
Rootमानुष
FormMasculine, Genitive, Plural
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Genitive, Plural
अनेनby this/with this
अनेन:
Karana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
होताHotṛ priest
होता:
Karta
TypeNoun
Rootहोतृ
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
नियुक्तःappointed/assigned
नियुक्तः:
TypeAdjective
Rootनि+युज्
FormMasculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
येthose who
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
मानुषhuman (among men)
मानुष:
TypeAdjective
Rootमानुष
FormMasculine, Nominative, Plural
होत्रof the Hotṛ-function/priesthood
होत्र:
TypeNoun
Rootहोत्र
FormNeuter, Genitive, Singular
अधिकाराःentitled persons/rights
अधिकाराः:
Karta
TypeNoun
Rootअधिकार
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
also
:
TypeIndeclinable
Root
ब्राह्मणस्यof a Brahmin
ब्राह्मणस्य:
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Genitive, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
याजनम्officiating at sacrifice (for others)
याजनम्:
Karta
TypeNoun
Rootयाजन
FormNeuter, Nominative, Singular
विधीयतेis prescribed/ordained
विधीयते:
TypeVerb
Rootवि+धा
FormPresent, 3, Singular, Passive, Atmanepada
not
:
TypeIndeclinable
Root
क्षत्रof the Kshatriya
क्षत्र:
TypeNoun
Rootक्षत्रिय
FormMasculine, Genitive, Dual
वैश्ययोःand of the Vaishya
वैश्ययोः:
TypeNoun
Rootवैश्य
FormMasculine, Genitive, Dual
द्विजात्योःof the two twice-born classes
द्विजात्योः:
TypeNoun
Rootद्विजाति
FormFeminine, Genitive, Dual
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Plural
अग्निfire
अग्नि:
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
भूताःhaving become/being
भूताः:
TypeAdjective
Rootभू
FormMasculine, Nominative, Plural, kta (past participle)
यज्ञान्sacrifices
यज्ञान्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Accusative, Plural
उद्वहन्तिcarry/bear (the burden of)
उद्वहन्ति:
TypeVerb
Rootउद्+वह्
FormPresent, 3, Plural, Parasmaipada
यज्ञाःsacrifices
यज्ञाः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Accusative, Plural
तर्पयन्तिsatisfy/propitiate
तर्पयन्ति:
TypeVerb
Rootतृप्
FormPresent, 3, Plural, Parasmaipada, Causative
देवाःthe gods
देवाः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Plural
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
भावयन्तिnourish/make prosper
भावयन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, 3, Plural, Parasmaipada, Causative
शतपथेin the Śatapatha (Brāhmaṇa)
शतपथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशतपथ
FormNeuter, Locative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
ब्राह्मणof a Brahmin
ब्राह्मण:
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Genitive, Singular
मुखेin the mouth
मुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Locative, Singular
भवतिis/occurs
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, 3, Singular, Parasmaipada

अजुन उवाच

A
Arjuna
A
Agni (Fire-god)
B
Brāhmaṇa
K
Kṣatriya
V
Vaiśya
Ṛṣis
D
Devas
P
Pṛthivī (Earth)
Ś
Śatapatha Brāhmaṇa
H
Hotṛ (priestly office)
Y
Yajña (sacrifice)
M
Mantras
H
Havis (oblation)