Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)

अनिनिर्हि यज्ञानां होता कर्ता स चानिनित्रह्य,अग्निदेव यज्ञोंके होता और कर्ता हैं। वे अग्निदेव ब्राह्मण हैं

anirṇir hi yajñānāṃ hotā kartā sa cānirṇiḥ | agnidevo yajñānāṃ hotā ca kartā ca | sa agnidevo brāhmaṇaḥ ||

Arjuna berkata: “Sesungguhnya, yang menjadi pemanggil dan pelaksana korban suci melampaui batasan biasa. Agni sendiri ialah Hotṛ dan juga agen yang menjadikan korban itu berkesan. Maka Agni patut dianggap sebagai ‘Brāhmaṇa’—prinsip kependetaan yang suci—kerana baginda mewujudkan pengetahuan dan kuasa ritual yang menjadikan persembahan itu berhasil.”

अग्निदेवःAgni-god (Agni)
अग्निदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्निदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
यज्ञानाम्of sacrifices
यज्ञानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Genitive, Plural
होताinvoking priest (hotṛ)
होता:
Karta
TypeNoun
Rootहोतृ
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्ताdoer/performer
कर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootकर्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
A
Agni (Agnideva)
Y
Yajña (sacrifice)

Educational Q&A

The verse elevates Agni beyond a mere physical fire: Agni is the essential priestly agency of sacrifice—the invoker (hotā) and the performer (kartā). Ethically, it underscores that sacred action becomes fruitful through the right principle of mediation and consecration, not merely through external acts.

Arjuna is speaking within the reflective, instruction-heavy setting of the Śānti Parva, articulating a doctrinal point about yajña: Agni is identified as the operative priestly force that carries offerings and makes ritual action effective, hence being called ‘Brāhmaṇa’ in a functional, symbolic sense.