Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः

The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex

मरणं जन्मनि प्रोक्ते जन्म वै मरणाश्रितम्‌ | अविद्दान्‌ मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत्‌ । बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च,जन्ममें मृत्युकी स्थिति बतायी गयी है और मृत्युमें जन्म निहित है। जो मोक्ष-धर्मको नहीं जानता, वह अज्ञानी मनुष्य संसारमें आबद्ध होकर जन्म-मृत्युके चक्रमें घूमता रहता है; किंतु ज्ञानमार्गसे चलनेवालेको इहलोक और परलोकमें भी सुख मिलता है

maraṇaṃ janmani prokte janma vai maraṇāśritam | avidvān mokṣadharmeṣu baddho bhramati cakravat || buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tv iha paratra ca ||

Parāśara berkata: Kematian dinyatakan hadir di dalam kelahiran, dan kelahiran sendiri bersandar pada kematian. Sesiapa yang jahil akan dharma yang membawa kepada pembebasan tetap terbelenggu dan mengembara di dunia bagaikan roda, berputar dalam kitaran lahir dan mati. Namun orang yang menempuh jalan pengertian memperoleh kesejahteraan, baik di sini mahupun di alam kemudian.

मरणम्death
मरणम्:
Karta
TypeNoun
Rootमरण
FormNeuter, Nominative, Singular
जन्मनिin birth
जन्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजन्मन्
FormNeuter, Locative, Singular
प्रोक्तेwhen stated/declared
प्रोक्ते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-वच्
FormPast Passive Participle (क्त), Neuter, Locative, Singular
जन्मbirth
जन्म:
Karta
TypeNoun
Rootजन्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
मरणाश्रितम्dependent on / resting on death
मरणाश्रितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमरण-आश्रित
FormPast Passive Participle (क्त) used adjectivally, Neuter, Nominative, Singular
अविद्वान्an ignorant person
अविद्वान्:
Karta
TypeNoun
Rootअ-विद्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular
मोक्षधर्मेषुin the doctrines/duties of liberation
मोक्षधर्मेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमोक्ष-धर्म
FormMasculine, Locative, Plural
बद्धःbound
बद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootबन्ध्
FormPast Passive Participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
भ्रमतिwanders/roams
भ्रमति:
TypeVerb
Rootभ्रम्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
चक्रवत्like a wheel; cyclically
चक्रवत्:
TypeIndeclinable
Rootचक्रवत्
बुद्धिमार्गप्रयातस्यof one who has proceeded on the path of understanding/knowledge
बुद्धिमार्गप्रयातस्य:
TypeAdjective
Rootबुद्धि-मार्ग-प्रयात
FormPast Passive Participle (क्त) used adjectivally, Masculine/Neuter, Genitive, Singular
सुखम्happiness
सुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Nominative, Singular
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
इहhere (in this world)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
परत्रthere (in the other world)
परत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपरत्र
and
:
TypeIndeclinable
Root

पराशर उवाच

P
Parāśara

Educational Q&A

Ignorance of mokṣa-dharma keeps a person bound to saṃsāra, endlessly revolving through birth and death; discernment (buddhi) and the liberating path bring well-being in this life and beyond.

In Śānti Parva’s instruction on liberation, the sage Parāśara teaches that birth and death are mutually implicated and that only knowledge of mokṣa-oriented dharma frees one from cyclical wandering.