Adhyaya 138

Verse 1

ऑपन-माजल बछ। जि षट्त्रिशर्दाधकशततमो< ध्याय: भीमसेन और कर्णका युद्ध

Sanjaya berkata: “Wahai Raja, melihat putera-puteramu rebah di medan perang, Karṇa yang perkasa—dikuasai amarah yang meluap-luap—menjadi muak terhadap hidupnya sendiri.”

Verse 2

आगस्कृतमिवात्मानं मेने चाधिरथिस्तदा । यत्प्रत्यक्ष॑ं तव सुता भीमेन निहता रणे

Sanjaya berkata: “Pada saat itu Adhirathi (Karṇa) menganggap dirinya seolah-olah bersalah, kerana di hadapan matanya sendiri putera-puteramu telah dibunuh di medan perang oleh Bhīmasena.”

Verse 3

भीमसेनस्तत: क्रुद्ध: कर्णस्य निशितान्‌ शरान्‌ | निचखान स सम्भ्रान्त: पूर्ववैरमनुस्मरन्‌,तदनन्तर पहलेके वैरका बारंबार स्मरण करके कुपित हुए भीमसेनने कर्णके शरीरमें बड़े वेगसे अपने पैने बाण धँँसा दिये

Sañjaya berkata: Kemudian Bhīmasena, menyala oleh amarah dan berulang kali mengingati permusuhan zaman silam, dalam kekalutan medan perang memacu anak-anak panahnya yang tajam dengan daya yang besar ke dalam tubuh Karṇa.

Verse 4

स भीम॑ पज्चभिर्विद्ध्वा राधेय: प्रहसन्निव । पुनर्विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै:

Sañjaya berkata: Karṇa, putera Rādhā, seolah-olah tertawa, mula-mula menikam Bhīma dengan lima anak panah. Kemudian dia memanahnya lagi dengan tujuh puluh anak panah—berbulu emas dan diasah di atas batu—hingga menimbulkan luka yang dalam.

Verse 5

अविचिन्त्याथ तान्‌ बाणान्‌ कर्णेनास्तान्‌वृकोदर: । रणे विव्याध राधेयं शतेनानतपर्वणाम्‌

Sañjaya berkata: Tanpa menghiraukan anak-anak panah yang dilepaskan Karṇa, Vṛkodara (Bhīma) di medan perang menikam Rādheya (Karṇa) dengan seratus anak panah yang beruas bengkok.

Verse 6

पुनश्न विशिखैस्ती&णैर्विंद्ध्वा मर्मसु पठचभि: । धनुश्चिच्छेद भल्लेन सूतपुत्रस्य मारिष

Sañjaya berkata: Wahai raja yang mulia! Kemudian sekali lagi, setelah menikam putera Sūta itu pada titik-titik vital dengan lima anak panah yang tajam dan pantas, Bhīmasena memutuskan busurnya dengan sebatang anak panah bermata lebar.

Verse 7

अथान्यद्‌ धनुरादाय कर्णो भारत दुर्मना: । इषुभिश्छादयामास भीमसेन॑ परंतप:,भारत! तब शत्रुओंको संताप देनेवाले कर्णने खिन्न होकर दूसरा धनुष हाथमें ले भीमसेनको अपने बाणोंद्वारा आच्छादित कर दिया

Sañjaya berkata: Wahai Bhārata! Karṇa, pembakar musuh, dengan hati yang gundah mengambil busur yang lain, lalu menutupi Bhīmasena dengan hujan anak panah yang lebat.

Verse 8

तस्य भीमो हयान्‌ हत्वा विनिहत्य च सारथिम्‌ । प्रजहास महाहासं कृते प्रतिकृते पुन:,भीमसेनने उसके घोड़ों और सारथिको मारकर उसके प्रहारका बदला चुका लेनेके पश्चात्‌ पुनः बड़े जोरसे अट्टहास किया

Sañjaya berkata: Bhīma, setelah membunuh kuda-kudanya dan juga menewaskan saisnya, lalu—sesudah membalas pukulan dengan pukulan—tertawa terbahak-bahak sekali lagi dengan gelak yang menggelegar.

Verse 9

इषुश्नि: कार्मुकं चास्य चकर्त पुरुषर्षभ: । तत्‌ पपात महाराज स्वार्णपृष्ठं महास्वनम्‌

Sañjaya berkata: Bhīma, banteng di antara manusia, dengan anak panahnya memutuskan pula busur Karṇa. Wahai Raja, busur itu—berbelakang emas dan berdentang dengan bunyi yang dalam—jatuh ke bumi.

Verse 10

अवारोहदू रथात्‌ तस्मादथ कर्णो महारथ: । गदां गृहीत्वा समरे भीमाय प्राहिणोद्‌ रुषा,महारथी कर्ण उस रथसे उतर गया और गदा लेकर उसने समरभूमिमें भीमसेनपर रोषपूर्वक चला दी

Sañjaya berkata: Kemudian Karṇa, sang maharathi, turun dari keretanya. Menggenggam gada di medan perang, dia melontarkannya dengan murka ke arah Bhīmasena.

Verse 11

तामापतन्तीमालक्ष्य भीमसेनो महागदाम्‌ । शरैरवारयद्‌ राजन्‌ सर्वसैन्यस्य पश्यत:,राजन्‌! उस विशाल गदाको अपने ऊपर आती देख भीमसेनने सब सेनाओंके देखते- देखते बाणोंद्वारा उसका निवारण कर दिया

Sañjaya berkata: Wahai Raja, melihat gada raksasa itu meluru ke arahnya, Bhīmasena menahannya dengan hujan anak panah, di hadapan seluruh bala tentera.

Verse 12

ततो बाणसहस्राणि प्रेषयामास पाण्डव: । सूतपुत्रवधाकाड्क्षी त्वरमाण: पराक्रमी

Sañjaya berkata: Lalu pahlawan Pāṇḍava itu, berhasrat menamatkan riwayat putera sais (Karṇa), dengan segera dan penuh keberanian melepaskan ribuan anak panah.

Verse 13

तब सूतपुत्रके वधकी इच्छावाले पराक्रमी पाण्डुपुत्र भीमसेनने बड़ी उतावलीके साथ एक हजार बाण चलाये ।।

Sañjaya berkata: Kemudian Bhīmasena, putera Pāṇḍu yang gagah perkasa, menyala oleh hasrat untuk membunuh Karṇa, melepaskan seribu anak panah dengan tergesa-gesa. Dalam pertembungan dahsyat itu, Karṇa menangkis segala anak panah tersebut dengan anak panahnya sendiri, lalu dengan pelurunya mengoyak baju zirah Bhīma hingga hancur berkeping-keping.

Verse 14

अथैनं पजञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत्‌ । पश्यतां सर्वसैन्यानां तदद्भुतमिवाभवत्‌,तदनन्तर उसने सब सेनाओंके देखते-देखते भीमसेनपर पचीस नाराचोंका प्रहार किया। वह अद्भुत-सी बात हुई

Sañjaya berkata: Kemudian, di hadapan mata seluruh bala tentera, dia menghentam Bhīmasena dengan dua puluh lima anak panah nārāca. Kepada semua yang menyaksikan, hal itu tampak seperti suatu keajaiban—suatu kehebatan yang mengagumkan di tengah ngeri peperangan.

Verse 15

ततो भीमो महाबाहुर्नवभिर्नतपर्वभि: । प्रेषयामास संक्रुद्ध: सूतपुत्रस्य मारिष,माननीय नरेश! तब अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए महाबाहु भीमसेनने सूतपुत्रको झुकी हुई गाँठवाले नौ बाण मारे

Sañjaya berkata: Kemudian Bhīma, yang berlengan perkasa, menyala oleh amarah, memanah sembilan anak panah yang bersendi bengkok ke arah putera Sūta (Karṇa), wahai yang mulia.

Verse 16

ते तस्य कवचं भिन्त्वा तथा बाहुं च दक्षिणम्‌ अभ्ययुर्धरणीं तीक्ष्णा वल्मीकमिव पन्नगा:,वे तीखे बाण कर्णके कवच तथा दाहिनी भुजाको विदीर्ण करके बाँबीमें घुसनेवाले सर्पोंके समान धरतीमें समा गये

Sañjaya berkata: Anak-anak panah yang tajam itu menembusi baju zirahnya dan juga lengan kanannya, lalu terbenam ke dalam bumi—seperti ular menyusup masuk ke dalam busut anai-anai.

Verse 17

स च्छाद्यमानो बाणौघैर्भीमसेन धनुश्च्युतैः । पुनरेवाभवत्‌ कर्णो भीमसेनात्‌ पराड्मुख:,भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए बाणसमूहोंसे आच्छादित होकर कर्ण पुनः भीमसेनसे विमुख हो गया (उन्हें पीठ दिखाकर भाग चला)

Sañjaya berkata: Diselubungi hujan anak panah yang dilepaskan dari busur Bhīmasena, Karṇa sekali lagi berpaling daripada Bhīmasena—menunjukkan belakangnya dan berundur dari pertempuran.

Verse 18

त॑ पराड्मुखमालोक्य पदातिं सूतनन्दनम्‌ | कौन्तेयशरसंछन्न॑ राजा दुर्योधनो<ब्रवीत्‌,सूतपुत्र कर्णको युद्धसे विमुख, पैदल तथा भीमसेनके बाणोंसे आच्छादित देखकर राजा दुर्योधन अपने सैनिकोंसे बोला--

Sañjaya berkata: Melihat Karṇa, putera sais kereta, berpaling ke belakang dan bertempur dengan berjalan kaki, tubuhnya diselubungi anak panah putera Kuntī, Raja Duryodhana pun menegurnya. Dalam ketegangan moral perang itu, kata-kata raja membawa desakan dan juga celaan—memanggil seorang pahlawan termasyhur kembali kepada keteguhan dan kewajipan di tengah kekacauan undur dan luka.

Verse 19

त्वरध्वं सर्वतो यत्ता राधेयस्य रथं प्रति । ततस्तव सुता राजन श्र॒त्वा क्षातुर्वचो द्रुतम्‌

Sañjaya berkata: “Bersegeralah—himpit dari segala arah menuju kereta Rādheya (Karṇa)!” Lalu, wahai raja, putera-putera tuanku, setelah segera mendengar kata-kata mendesak sang sais, pun bergerak bertindak serta-merta.

Verse 20

चित्रोपचित्रश्षित्राक्ष क्षारुचित्र: शरासन:

Sañjaya berkata: “Dia berhias dengan ragam yang indah dan gemilang; matanya menonjol; dan busurnya—senjata perangnya—juga luar biasa, terserlah dengan keistimewaan.” Dalam bingkai etika epik ini, bait tersebut menegaskan bahawa keperkasaan dan kilau lahiriah tetap diperhatikan dan diceritakan, walaupun harga moral perang terus tersingkap.

Verse 21

तानापतत एवाशु भीमसेनो महारथ:,महारथी भीमसेनने उनके आते ही शीघ्रतापूर्वक एक-एक बाण मारकर आपके सभी पुत्रोंको युद्धमें धराशायी कर दिया। वे मारे जाकर आँधीके उखाड़े हुए वृक्षोंके समान पृथ्वीपर गिर पड़े

Sañjaya berkata: Ketika mereka menyerbu, Bhīmasena—pahlawan maharatha—dengan pantas menumbangkan semua putera tuanku di medan perang, menjatuhkan setiap seorang dengan sebatang anak panah. Terbunuh, mereka rebah ke bumi seperti pohon yang tercabut oleh ribut ganas—gambaran tentang muktamadnya kekejaman perang dan harga tragis pertikaian para kṣatriya.

Verse 22

एकैकेन शरेणाजौ पातयामास ते सुतान्‌ । ते हता न्‍्यपतन्‌ भूमौ वातरुग्णा इव द्रुमा:

Sañjaya berkata: Di tengah pertempuran, Bhīmasena dengan pantas menumbangkan putera-putera tuanku, menjatuhkan setiap seorang dengan sebatang anak panah. Terbunuh, mereka rebah ke bumi seperti pohon yang dicabut angin kencang—gambaran yang menegaskan derasnya kekejaman perang dan rapuhnya nyawa apabila dharma telah ditenggelami dendam dan pembunuhan.

Verse 23

दृष्टवा विनिहतान्‌ पुत्रांस्तव राजनमहारथान्‌ । अश्रुपूर्णमुख: कर्ण क्षत्तु: सस्मार तद्‌ वच:

Sañjaya berkata: Wahai Raja, apabila Karṇa melihat putera-putera tuanku—para maharathi, pahlawan kereta perang agung—terbunuh demikian rupa, wajahnya pun dipenuhi air mata. Pada saat itu juga dia teringat akan kata-kata Vidura, penasihat diraja, yang pernah diucapkan dahulu—seakan-akan peringatan dharma yang pernah diabaikannya kini kembali dengan daya takdir di tengah kehancuran perang.

Verse 24

रथं चान्यं समास्थाय विधिवत्‌ कल्पितं पुनः । अभ्ययात्‌ पाण्डवं युद्धे त्वरमाण: पराक्रमी,फिर उस पराक्रमी वीरने विधिपूर्वक सजाये हुए दूसरे रथपर बैठकर युद्धमें शीघ्रतापूर्वक पाण्डुपुत्र भीमसेनपर धावा किया

Sañjaya berkata: Dengan menaiki sebuah lagi kereta perang yang baru disiapkan dan dihias menurut aturan, pahlawan perkasa itu segera menerpa ke medan laga dan menyerbu ke arah Pāṇḍava—Bhīmasena—didorong oleh kesegeraan dan tekad kepahlawanan.

Verse 25

तावन्योन्यं शरैर्भित्त्वा स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै: । व्यभ्राजेतां यथा मेघौ संस्यूतौ सूर्यरश्मिभि:

Sañjaya berkata: Setelah saling menikam dan mengoyak dengan anak panah yang bersayap emas berkilau dan bermata tajam diasah pada batu, kedua-duanya tampak bersinar—laksana awan yang disulam oleh sinar matahari.

Verse 26

षट्त्रिंशद्धिस्ततो भल्लैरनिशितैस्तिग्मतेजनै: । व्यधमत्‌ कवचं क्रुद्धः सूतपुत्रस्य पाण्डव:

Sañjaya berkata: Kemudian Pāṇḍava itu, menyala oleh amarah, menghentam putera sais dengan tiga puluh enam anak panah bhalla yang tajam bak pisau dan menyala dengan daya, lalu mengoyak baju zirahnya hingga berkecai.

Verse 27

सूतपुत्रो5पि कौन्तेयं शरै: संनतपर्वभि: । पज्चाशता महाबाहुर्विव्याध भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ। फिर महाबाहु सूतपुत्रने भी कुन्तीकुमार भीमसेनको झुकी हुई गाँठवाले पचास बाणोंसे बींध डाला

Sañjaya berkata: Wahai yang terbaik di antara keturunan Bharata, kemudian putera sais itu (Karṇa), yang berlengan gagah, turut menikam Bhīma, putera Kuntī, dengan lima puluh anak panah yang ruasnya melengkung ke bawah. Demikianlah, menurut tata perang yang tidak mengenal belas, Karṇa membalas kekuatan dengan kekuatan, memperhebat pertarungan tanpa berundur.

Verse 28

रक्तचन्दनदिग्धाड़ौ शरै: कृतमहाव्रणौ । शोणिताक्तौ व्यराजेतां चन्द्रसूर्याविवोदितो

Sañjaya berkata: Disapu pes cendana merah, tubuh mereka terkoyak oleh anak panah hingga menjadi luka-luka besar, dan bermandi darah; namun dua pahlawan itu tetap bersinar—laksana bulan dan matahari yang terbit bersama.

Verse 29

तौ शोणितोक्षितैगत्रि: शरैश्छिन्नतनुच्छदौ । कर्णभीमौ व्यराजेतां निर्मुक्ताविव पन्नगौं

Sañjaya berkata: Dengan anggota tubuh bermandi darah dan baju zirah terpotong oleh anak panah, Karṇa dan Bhīmasena tampak bersinar seperti dua ular yang baru menanggalkan kulitnya.

Verse 30

व्याप्राविव नरव्याप्रौ दृष्टाभिरितरेतरम्‌ । शरधारासूजौ वीरौ मेघाविव ववर्षतु:

Sañjaya berkata: Seperti dua ekor harimau, dua pahlawan yang seumpama harimau itu saling menatap dan saling menghentam. Kedua-dua wira, mencurahkan aliran anak panah, menurunkannya seperti dua awan ribut yang mencurah hujan.

Verse 31

वारणाविव चान्योन्यं विषाणाभ्यामरिंदमौ । निर्भिन्दन्तौ स्वगात्राणि सायकैश्लारु रेजतु:

Sañjaya berkata: Seperti dua ekor gajah perkasa, dua penunduk musuh itu merapati satu sama lain, seolah-olah menikam dengan gading; dan ketika mereka menembusi anggota tubuh masing-masing dengan hujan anak panah, mereka tetap bersinar—mengerikan namun gemilang—di tengah pertembungan.

Verse 32

जैसे दो हाथी अपने दाँतोंसे एक-दूसरेपर आघात करते हैं, उसी प्रकार वे शत्रुदमन वीर अपने बाणोंद्वारा एक-दूसरेके शरीरोंको विदीर्ण करते हुए सुशोभित हो रहे थे ।।

Sañjaya berkata: Seperti dua ekor gajah yang saling menghentam dengan gading, dua wira penunduk musuh itu bersinar ketika mereka mengoyak tubuh satu sama lain dengan hujan anak panah. Mereka mengaum, bersorak girang, seolah-olah bermain sesama sendiri; dua yang terunggul antara pahlawan berkereta—Bhima dan Karṇa—memutar kereta mereka dalam gerakan melingkar di medan perang.

Verse 33

वृषाविवाथ नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे | सिंहाविव पराक्रान्तौ नरसिंहौ महाबलौ

Sañjaya berkata: “Maka dua pahlawan perkasa itu, mengaum seperti lembu jantan gagah di tengah deru pekik, dan menerjang seperti singa—dua insan bak singa yang berdaya besar—berhadapan dengan amarah. Seperti Indra dan Bali bertarung di medan perang, Karṇa dan Bhīma terus berjuang, saling menilai dengan mata merah menyala, keberanian mereka berkobar oleh murka.”

Verse 34

परस्परं वीक्षमाणौ क्रोधसंरक्तलोचनौ । युयुधाते महावीर्यों शक्रवैरोचनी यथा

Sañjaya berkata: Saling memandang, dengan mata merah menyala kerana amarah, dua wira perkasa itu terus bertempur—seperti Śakra (Indra) dan putera Virocana (Bali) beradu di medan perang. Rangkap ini menegaskan bahawa amarah menguatkan keganasan perang, menjadikan keperwiraan seakan-akan pertembungan kosmik; dan sang pencerita membingkai duel itu dengan perbandingan mitos untuk menzahirkan beban moral serta getar emosinya.

Verse 35

ततो भीमो महाबाहुर्बाहुभ्यां विक्षिपन्‌ धनु: । व्यराजत रणे राजन्सविद्युदिव तोयद:,राजन! उस रणक्षेत्रमें महाबाहु भीमसेन अपनी भुजाओंसे धनुषकी टंकार करते हुए बिजलीसहित मेघके समान शोभा पा रहे थे

Sañjaya berkata: “Kemudian Bhīma, yang berlengan gagah, menghayun dan menggoncang busurnya dengan lengan yang kuat; di medan perang, wahai Raja, dia bersinar seperti awan hujan yang disuluh kilat—gambaran daya yang melimpah dan kebinasaan yang kian mendekat di tengah pertembungan saudara sedarah yang benar namun tragis.”

Verse 36

स नेमिघोषस्तनितश्चापविद्युच्छराम्बुभि: । भीमसेनमहामेघ: कर्णपर्वतमावृणोत्‌

Sañjaya berkata: “Dengan guruh yang dalam daripada gelang roda kereta dan busur yang menyambar seperti kilat, Bhīmasena—laksana awan ribut yang maha besar—mencurahkan hujan anak panah dan menutupi Karṇa sepenuhnya, yang berdiri seperti gunung. Gambaran ini menegaskan bahawa dalam amukan perang, kepahlawanan dan tekad dapat seketika menenggelamkan bahkan yang terperkasa, seolah-olah alam sendiri dilepaskan.”

Verse 37

तत:ः शरसहस्रेण सम्यगस्तेन भारत । पाण्डवो व्यकिरत्‌ कर्ण भीमो भीमपराक्रम:,भरतनन्दन! तदनन्तर अच्छी तरह चलाये हुए सहस्रों बाणोंसे भयंकर पराक्रमी पाण्डुपुत्र भीमने कर्णको आच्छादित कर दिया

Sañjaya berkata: “Kemudian, wahai Bhārata, dengan seribu anak panah yang dilepaskan dengan mahir, Bhīma—Pāṇḍava yang menggerunkan keberaniannya—menghujani dan menutupi Karṇa sepenuhnya. Adegan ini menampakkan peningkatan perang yang tidak mengenal reda, ketika kemahiran tempur dan tekad diuji dalam perjuangan besar tentang dharma dan kedaulatan.”

Verse 38

तत्रापश्यंस्तव सुता भीमसेनस्य विक्रमम्‌ । सुपुड्ख: कड़कवासोभिरययत्‌ कर्ण छादयच्छरै:

Sañjaya berkata: Di sana, putera-putera tuanku menyaksikan keperkasaan Bhīmasena yang menakjubkan—bagaimana dengan anak panah berbulu indah, dia mara ke hadapan lalu menutupi Karṇa dari segala arah dengan hujan panah yang rapat. Pemandangan itu menegaskan derasnya arus pertempuran, bahawa keberanian diukur bukan pada kata-kata megah, tetapi pada kemampuan terus menekan sambil memelihara disiplin kepahlawanan di tengah kekacauan.

Verse 39

स नन्दयन्‌ रणे पार्थ केशवं च यशस्विनम्‌ । सात्यकिं चक्ररक्षी च भीम: कर्णमयोधयत्‌

Sañjaya berkata: Di tengah kancah perang, Bhīma bertempur dengan Karṇa, menggembirakan Pārtha (Arjuna), Keśava (Kṛṣṇa) yang termasyhur, Sātyaki, serta para pengawal kereta—dengan keberanian dan keteguhannya di medan laga. Rangkap ini menonjolkan bahawa keberanian seorang pahlawan mampu menyuntik semangat kepada sekutu dan mengekalkan moral tatkala perang menekan nurani.

Verse 40

विक्रमं भुजयोर्वीर्य धैर्य च विदितात्मन: । पुत्रास्तव महाराज दृष्टवा विमनसो5भवन्‌,महाराज! सुविख्यात भीमसेनके पराक्रम, बाहुबल और धैर्यको देखकर आपके सभी पुत्र उदास हो गये

Sañjaya berkata: Wahai raja agung, melihat Bhīmasena yang termasyhur—yang diketahui akan keperkasaan, kekuatan lengan, keberanian dan ketabahan—putera-putera tuanku menjadi tawar hati. Pemandangan kuasa yang berdisiplin itu menggoncang keyakinan mereka di bawah tekanan jasmani dan moral peperangan.

Verse 135

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपरव्वमें भीमसेनका पराक्रमविषयक एक सौ पैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya berkata: Demikianlah berakhir bab ke-seratus tiga puluh lima dalam Śrī Mahābhārata, Droṇa Parva, dalam bahagian Jayadratha-vadha, yang menghuraikan keberanian Bhīmasena. Rumusan penutup ini menandai pergerakan naratif dalam kitab peperangan, menonjolkan usaha kepahlawanan sebagai kekuatan moral dalam perjuangan demi tujuan yang adil.

Verse 136

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि भीमयुद्धे षट्त्रिंयधिकशततमो<्ध्याय:

Demikianlah, dalam Śrī Mahābhārata, pada Droṇa Parva—khususnya dalam bahagian Jayadratha-vadha—berakhirlah bab ke-seratus tiga puluh enam, mengenai pertempuran yang melibatkan Bhīma. Kolofon ini menandai tamatnya satu unit naratif, meletakkan episod itu dalam bingkai etika perang yang lebih luas: sumpah, pembalasan, dan akibat keganasan yang kian memuncak di medan tempur.

Verse 193

अभ्ययु: पाण्डवं युद्धे विसृजन्त: शिलीमुखान्‌ । “वीरो! सब ओरसे राधानन्दन कर्णके रथकी ओर शीघ्र आओ और उसकी रक्षाका प्रबन्ध करो।' राजन! तब भाईकी यह बात सुनकर आपके पुत्र शीघ्रतापूर्वक युद्धमें पाण्डुपुत्र भीमपर बाणोंकी वर्षा करते हुए आ पहुँचे

Sañjaya berkata: Dalam pertempuran, para pahlawan meluru ke arah pihak Pāṇḍava sambil melepaskan anak-anak panah yang tajam. “Wahai wira! Datanglah segera dari segala penjuru ke kereta perang Karṇa, putera Rādhā, dan aturkan perlindungannya!” Wahai Raja, mendengar kata-kata saudara mereka itu, putera-putera tuanku pun segera menerjah ke medan, dan sambil menghujani Bhīma, putera Pāṇḍu, dengan panah, mereka tiba di tempat itu.

Verse 203

चित्रायुथश्षित्रवर्मा समरे चित्रयोधिन: । उनके नाम इस प्रकार हैं--चित्र, उपचित्र, चित्राक्ष, चारुचित्र, शरासन, चित्रायुध और चित्रवर्मा। ये सब-के-सब समरभूमिमें विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले थे

Sañjaya berkata: Citrāyudha dan Citravarmā ialah pahlawan yang bertempur dengan cara yang beraneka dan mengagumkan. Nama-nama mereka ialah: Citra, Upacitra, Citrākṣa, Cārucitra, Śarāsana, Citrāyudha, dan Citravarmā. Kesemuanya berperang di medan dengan taktik yang ganjil lagi berseni.