Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Adhyāya 110: Dhṛtarāṣṭra’s Lament on Fate; Saṃjaya’s Reproof and the Princes’ Assault on Bhīma (द्रोणपर्व, अध्याय ११०)

विकृष्य कार्मुकं घोरं भारसाधनमुत्तमम्‌ । अलम्बुषं शरैस्ती&णैरदयामास सर्वतः,तदनन्तर पुन: होशमें आकर क्रोधसे व्याकुल हुए वायुपुत्र भीमने भार वहन करनेमें समर्थ, उत्तम तथा भयंकर धनुष तानकर पैने बाणोंद्वारा सब ओरसे अलम्बुषको पीड़ित कर दिया

sañjaya uvāca |

vikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ bhārasādhanam uttamam |

alambuṣaṃ śarais tīkṣṇair adayāmāsa sarvataḥ ||

Sañjaya berkata: Setelah kembali menguasai diri namun masih digegarkan amarah, Bhīma—putera Dewa Angin—menarik busurnya yang menggerunkan lagi unggul, yang mampu menanggung regangan besar, lalu dari segala arah menyeksa Alambuṣa dengan anak-anak panah tajam. Babak ini menegaskan momentum pertempuran yang tidak mengenal henti, ketika marah dan kewajipan mendorong pahlawan bertindak tegas, bahkan tanpa belas kasihan.

विकृष्यhaving drawn (back)
विकृष्य:
Karana
TypeVerb
Rootवि+कृष्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-भावार्थ
कार्मुकम्bow
कार्मुकम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्मुक
FormNeuter, Accusative, Singular
घोरम्terrible
घोरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootघोर
FormNeuter, Accusative, Singular
भारसाधनम्capable of bearing a heavy load
भारसाधनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभार-साधन
FormNeuter, Accusative, Singular
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Accusative, Singular
अलम्बुषम्Alambusha
अलम्बुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootअलम्बुष
FormMasculine, Accusative, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
FormMasculine, Instrumental, Plural
अदयामासhe tormented/afflicted
अदयामास:
Karta
TypeVerb
Rootअद्
Formलिट् (perfect), Third, Singular, परस्मैपद
सर्वतःfrom all sides / everywhere
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
Formtrue

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīma (Vāyuputra)
A
Alambuṣa
K
kārmuka (bow)
Ś
śara (arrows)

Educational Q&A

The verse highlights how, in the battlefield context of kṣatriya-dharma, a warrior’s duty can manifest as swift and forceful action; anger intensifies the resolve, and the narrative implicitly raises the ethical tension between necessary martial severity and compassion.

Sañjaya describes Bhīma regaining control, drawing his powerful bow, and then striking Alambuṣa from all directions with sharp arrows, pressing him hard in the ongoing combat.