Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Adi Parva, Shloka 65

Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)

तदा दौहित्रदौहित्र: परिष्वक्त: सुपीडितम्‌ । सुप्रीतश्चाभवत्‌ तस्य वासुकि: स महायशा:

tadā dauhitradauhitraḥ pariṣvaktaḥ supīḍitam | suprītaścābhavat tasya vāsukiḥ sa mahāyaśāḥ ||

Ketika itu Āryaka, setelah melihat anak lelaki kepada cucu perempuannya, memeluknya erat, menekannya rapat dengan kasih sayang. Melihat hal itu, raja ular yang termasyhur, Vāsuki, juga semakin berkenan akan Bhīmasena, lalu berbicara tentang memuliakannya—bertanya apakah khidmat yang menyenangkan patut dilakukan untuknya, atau apakah wajar dihadiahkan kepadanya harta, emas, dan timbunan permata. Peristiwa ini menegaskan etika budi dan pertalian darah: perlindungan serta kemurahan hati diberikan kepada yang dikenali sebagai keluarga dan layak dipelihara.

तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
दौहित्र-दौहित्रःthe daughter's grandson's grandson (great-grandson through the daughter)
दौहित्र-दौहित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootदौहित्र-दौहित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
परिष्वक्तःembraced
परिष्वक्तः:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-स्वञ्ज्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
सुपीडितम्tightly pressed / strongly squeezed
सुपीडितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु-पीडित
FormNeuter, Accusative, Singular, Past passive participle (क्त)
सुप्रीतःvery pleased
सुप्रीतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसु-प्रीत
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
and
:
TypeIndeclinable
Root
अभवत्became / was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
वासुकिःVasuki
वासुकिः:
Karta
TypeNoun
Rootवासुकि
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महायशाःof great fame
महायशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहा-यशस्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ā
Āryaka (Nāgarāja)
V
Vāsuki
B
Bhīmasena (Bhīma)

Educational Q&A

The verse highlights the dharmic impulse of gratitude and care within recognized kinship: elders and protectors respond with affection and generosity when they see a worthy descendant, and honor is expressed through service and gifts.

Āryaka recognizes Bhīma as his descendant (dauhitradauhitra) and embraces him tightly. Vāsuki, the famed serpent-king, is also delighted with Bhīma and proposes honoring him by asking what pleasing act should be done, including offering wealth, gold, and jewels.