Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 192

Dakṣa’s Progeny, Nṛsiṃha–Varāha Avatāras, and Andhaka’s Defeat

Hari–Hara–Śakti Synthesis

एको ऽन्तरात्मा बहुधा निविष्टो देहेषु देहादिविशेषहीनः / त्वमात्मशब्दं परमात्मतत्त्वं भवन्तमाहुः शिवमेव केचित्

eko 'ntarātmā bahudhā niviṣṭo deheṣu dehādiviśeṣahīnaḥ / tvamātmaśabdaṃ paramātmatattvaṃ bhavantamāhuḥ śivameva kecit

Satu Atman Batin bersemayam dalam pelbagai cara di dalam tubuh-tubuh, namun bebas daripada segala perbezaan seperti tubuh dan seumpamanya. Engkaulah Hakikat yang ditunjuk oleh kata ‘Diri’—kebenaran Paramatman; maka sebahagian orang pun menyatakan Engkau sesungguhnya Śiva.

एकःone
एकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
अन्तरात्माthe inner Self
अन्तरात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तर-आत्मन् (प्रातिपदिक; अन्तर + आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय ('inner' qualifying 'self')
बहुधाin many ways, variously
बहुधा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
निविष्टःentered, pervading
निविष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि+√विश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'entered/settled'
देहेषुin bodies
देहेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन
देहादिविशेषहीनःdevoid of distinctions such as body etc.
देहादिविशेषहीनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदेह-आदि-विशेष-हीन (प्रातिपदिक; देह + आदि + विशेष + हीन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: देहादयः (etc. bodies) + विशेष (distinction) + हीन (devoid)
त्वम्you
त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्वद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
आत्मशब्दम्the word “ātman”
आत्मशब्दम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन्-शब्द (प्रातिपदिक; आत्मन् + शब्द)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ('word of self' = 'the term “ātman”')
परमात्मतत्त्वम्the reality of the Supreme Self
परमात्मतत्त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरम-आत्मन्-तत्त्व (प्रातिपदिक; परम + आत्मन् + तत्त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: परमात्मनः तत्त्वम् (the reality of the Supreme Self)
भवन्तम्you (honorific)
भवन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-प्राय (honorific pronoun), द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग
आहुःthey say/call
आहुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
शिवम्Śiva, auspicious one
शिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एवindeed, only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle of emphasis)
केचित्some (people)
केचित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक (प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formसर्वनाम, प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; 'some persons'

Lord Kūrma (Vishnu) teaching in a Shaiva-Vaishnava synthesis context

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

A
Atman
P
Paramatman
S
Shiva

FAQs

It states that the one Inner Self dwells in all bodies without being limited by bodily differences, and that this very indwelling Self is the Supreme Reality (Paramātman-tattva).

The verse points to ātma-vicāra and non-dual contemplation: meditating on the single, attribute-free indwelling Self present in all beings—an orientation consistent with the Kurma Purana’s yogic discipline aimed at Self-realization.

By identifying the Supreme Self as the ultimate referent of ‘Ātman’ and noting that some call that Supreme Reality ‘Śiva,’ it supports a non-sectarian, non-dual synthesis where the highest truth transcends names like Śiva and Viṣṇu.