Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame

इति तद्वचनं श्रुत्वा भाविभाग्यप्रबोधितम् / बहूदकसमं देशं तत्र तत्र व्यलोकयत्

iti tadvacanaṃ śrutvā bhāvibhāgyaprabodhitam / bahūdakasamaṃ deśaṃ tatra tatra vyalokayat

Setelah mendengar kata-kata itu, tersedar oleh tuah yang bakal tiba, dia meninjau ke sana sini tempat yang kaya dengan air.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle (इति)
tad-vacanamthat speech
tad-vacanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + vacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘his/that’ + ‘speech’
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/क्त्वा), अव्ययकृदन्त; ‘having heard’
bhāvi-bhāgya-prabodhitamawakened/impelled by future good fortune
bhāvi-bhāgya-prabodhitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhāvin (प्रातिपदिक) + bhāgya (प्रातिपदिक) + prabodhita (कृदन्त, pra+√budh धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘by future fortune’ (भविभाग्येन) ‘awakened/impelled’ (प्रबोधित) — agrees with (implicit) ‘him’/contextual object
bahu-udaka-samamrich in water
bahu-udaka-samam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + udaka (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘having much water’ + ‘equal/like’ = ‘abounding in water’ (agrees with deśam)
deśamregion, place
deśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; place-adverb (देशवाचक)
tatrahere and there
tatra:
Adhikarana (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; repetition for distributive sense
vyalokayathe looked around, observed
vyalokayat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + √lok (लोक् धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद