Previous Verse
Next Verse

Shloka 74

Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva

Lalitopākhyāna Context

विधौ नित्यं निषीदेति संदिदेश सरस्वतीम् / सापि वाणीश्वरी गङ्गाहस्तनिक्षिप्तचामरा / पश्यतां सर्वदेवानां विधातुर्मुखमाविशत्

vidhau nityaṃ niṣīdeti saṃdideśa sarasvatīm / sāpi vāṇīśvarī gaṅgāhastanikṣiptacāmarā / paśyatāṃ sarvadevānāṃ vidhāturmukhamāviśat

Sarasvatī berpesan: “Duduklah senantiasa pada Vidhātā (Brahmā).” Maka Vāṇīśvarī, dengan chāmara diletakkan pada tangan Gaṅgā; di hadapan para dewa sekalian, ia memasuki wajah Sang Pencipta.

vidhauin Brahmā / with the creator
vidhau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvidhi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); ‘in/with Brahmā (the Ordainer)’
nityamalways
nityam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
FormAdverb (नित्यं—क्रियाविशेषण)
niṣīdasit (down)
niṣīda:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√sad (धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
itithus
iti:
Vākyasaṃbandha (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle
saṃdideśainstructed/commanded
saṃdideśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ-√diś (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
sarasvatīmSarasvatī
sarasvatīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarasvatī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
she
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
apialso
api:
Sambandha-nipāta (सम्बन्ध-निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात) meaning ‘also’
vāṇī-īśvarīmistress of speech
vāṇī-īśvarī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāṇī (प्रातिपदिक) + īśvarī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘वाण्याः ईश्वरी’
gaṅgā-hasta-nikṣipta-cāmarāhaving a yak-tail fan placed in Gaṅgā’s hand
gaṅgā-hasta-nikṣipta-cāmarā:
Viśeṣaṇa of Karta (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootgaṅgā (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक) + nikṣipta (कृदन्त; √ni-√kṣip) + cāmara (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular; बहुव्रीहिः—‘यस्याः गङ्गायाः हस्ते निक्षिप्तं चामरं (अस्ति)’
paśyatāmof those who were watching
paśyatām:
Sāmānādhikaraṇa/Background (सापेक्ष-परिस्थिति)
TypeVerb
Root√paś (धातु)
FormPresent active participle in genitive plural (शतृ-प्रत्यय; पश्यत्), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); used as ‘while (they) were watching’
sarva-devānāmof all the gods
sarva-devānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural; ‘of all the gods’
vidhātuḥof the creator (Brahmā)
vidhātuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvidhātṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
mukhammouth/face
mukham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
āviśatentered
āviśat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√viś (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada