Shloka 14
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
प्रागायताः सूपर्वाणः षडिमे वर्षपर्वताः / अवगाढा ह्युभयतः मसुद्रौ पूर्वपश्चिमौ
Transliteration
prāgāyatāḥ sūparvāṇaḥ ṣaḍime varṣaparvatāḥ / avagāḍhā hyubhayataḥ masudrau pūrvapaścimau
Translation
Enam gunung Varṣa ini memanjang ke arah timur, beruas-ruas kukuh; dan pada kedua sisinya ia tertanam dalam ke samudra timur dan barat.
Word by Word
प्राक्eastward
प्राक्:
Adhikaraṇa (अधिकरण) / Adverbial
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्यय; दिक्/देशवाचक (eastward/forward)
आयताःextended, stretched
आयताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ√यम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘extended’
सुwell, very
सु:
Upapada (उपपद/particle)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; प्रशस्तार्थक (prefix/particle: well, very)
पर्वाणःhaving fine ridges/peaks
पर्वाणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootपर्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘पर्वताः’ इत्यर्थे (ridges/peaks; here qualifying mountains)
षट्six
षट्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष् (प्रातिपदिक)
Formसंख्या; प्रथमा-बहुवचनार्थे (numeral: six; used with plural noun)
इमेthese
इमे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural); संकेतक सर्वनाम (demonstrative)
वर्षपर्वताःthe Varṣa-mountains (regional mountains)
वर्षपर्वताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; समासः: वर्ष-पर्वताः (determinative: mountains of the varṣas/regions)
अवगाढाःplunged, sunk into
अवगाढाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव√गाह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘plunged/immersed’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/कारणबोधक (particle: indeed/for)
उभयतःon both sides
उभयतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण) / Adverbial
TypeIndeclinable
Rootउभयतः (अव्यय)
Formअव्यय; द्विपार्श्ववाचक (on both sides)
मसुद्रौthe two seas (oceans)
मसुद्रौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण) / Locative-sense complement
TypeNoun
Rootमसुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-द्विवचन (Nominative dual); पाठभेदसम्भवः: ‘समुद्रौ’ इत्यर्थे (two seas/oceans)
पूर्वeastern
पूर्व:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-द्विवचन; ‘मसुद्रौ’ इति विशेषण (eastern)
पश्चिमौwestern
पश्चिमौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-द्विवचन; ‘मसुद्रौ’ इति विशेषण (western)