Shloka 48
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्
Transliteration
dadarśa munimāsīnaṃ kumbhajaṃ śāntamānasam / stimitodasaraḥ prakhyaṃ dhyāyantaṃ brahma śāśvatam
Translation
Di situ dia melihat resi Kumbhaja duduk di atas āsana—berjiwa tenang, laksana tasik yang hening, sedang bermeditasi pada Brahman yang abadi.
Word by Word
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मुनिम्the sage
मुनिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन
आसीनम्seated
आसीनम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआस् (धातु) → आसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘seated’ (qualifies मुनिम्)
कुम्भजम्Kumbhaja (Agastya)
कुम्भजम्:
कर्म (Object apposition/कर्म)
TypeNoun
Rootकुम्भ + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘born from a pot’)
शान्तमानसम्of tranquil mind
शान्तमानसम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशान्त + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (‘calm-minded’) qualifying मुनिम्
स्तिमितोदसरःwith perfectly still (lake-like) composure
स्तिमितोदसरः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्तिमित + उद + सरस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि (‘whose water-lake is still’ → ‘very calm/steady’) qualifying मुनिम्
प्रख्यम्renowned
प्रख्यम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (renowned/illustrious)
ध्यायन्तम्meditating on
ध्यायन्तम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु) → ध्यायत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘meditating’ qualifying मुनिम्
ब्रह्मBrahman, the Absolute
ब्रह्म:
कर्म (Object of ध्यायन्तम्/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
शाश्वतम्eternal
शाश्वतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies ब्रह्म)