Mantra 1

Sukta 63

Sanskrit (Devanagari)

आयुर्वर्धनम्। उत् तिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवान् यज्ञेन बोधय । आयुः प्राणं प्रजां पशून् कीर्तिं यजमानं च वर्धय

IAST Transliteration

āyúrvardhanam | út tiṣṭha brahmaṇas-pate devā́n yajñéna bodhaya | ā́yuḥ prāṇáṃ prajā́ṃ paśū́n kīrtíṃ yájamānaṃ ca vardhaya

English Translation (Griffith/Whitney)

Increase of life! Arise, O Lord of Prayer; with sacrifice awaken the gods. Increase life and breath, offspring and cattle, fame, and the sacrificer besides.

Translation

Penambah usia! Bangkitlah, wahai Brahmaṇaspati, dan dengan yajña sedarkan para dewa. Tambahkanlah usia dan nafas, zuriat dan ternakan, kemasyhuran, dan juga yajamāna (pelaksana korban).

Word by Word

• आयुः: life-span, vitality
• आयुः: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• वर्धनम्: increase, augmentation
• वर्धनम्: विशेषण/विधेय (आयुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वर्ध् (धातु) → वर्धन (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• उत्: up, forth (as a preverb)
• उत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत् (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठ: stand up; arise
• तिष्ठ: —
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → तिष्ठ (लोट्)

• ब्रह्मणस्: of prayer/sacred utterance (brahman)
• ब्रह्मणस्: सम्बन्ध (पतेः)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• पते: O lord/master
• पते: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• देवान्: the gods
• देवान्: कर्म (बोधय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• यज्ञेन: by/with the sacrifice
• यज्ञेन: करण (बोधय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• बोधय: awaken; rouse; cause to notice
• बोधय: —
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु) → बोधय (णिच्) (लोट्)

• आयुः: life-span
• आयुः: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• प्राणम्: breath; vital force
• प्राणम्: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• प्रजाम्: offspring; progeny
• प्रजाम्: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• पशून्: cattle; livestock
• पशून्: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• कीर्तिम्: fame; renown
• कीर्तिम्: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक)

• यजमानम्: the sacrificer; patron
• यजमानम्: कर्म (वर्धय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• वर्धय: increase; make grow
• वर्धय: —
• Type: Verb
• Root: वर्ध् (धातु) → वर्धय (णिच्) (लोट्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (late book; specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Brahmaṇaspati (Bṛhaspati)

Chandas: Anuṣṭubh-like

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From summons (arise!) to expansive blessing (increase!).","listener_experience":"Uplift, readiness, steadiness of breath and purpose.","intensity":5}