Mantra-paribhāṣā
Technical Definitions and Operational Rules of Mantras
त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि धातवः वसाः पयो वासको लिख्यन्ते चैव लिपीश्वराः
tvagasṛṅmāṃsakasnāyumedomajjāśukrāṇi dhātavaḥ vasāḥ payo vāsako likhyante caiva lipīśvarāḥ
Kulit, darah, daging, urat/serabut (snāyu), lemak, sumsum, dan air mani disebut sebagai unsur jasmani (dhātu). Lemak (vasā), susu (payaḥ), dan vāsaka juga dicatat/dituliskan—demikian menurut para ahli istilah (lipīśvara).
Lord Agni (traditionally narrating the Agni Purana to Sage Vasiṣṭha)
Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Samanya","practical_application":"Medical anatomy/physiology reference for dhātu enumeration and terminology used in diagnosis, treatment planning, and teaching.","sutra_style":true}
Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Sapta-dhātu (Skin to Śukra) and allied terms (Vasā, Payaḥ, Vāsaka)","lookup_keywords":["sapta-dhātu","tvak","asṛk","majja","śukra"],"quick_summary":"Lists the seven bodily constituents (dhātus) and notes allied substances/terms (vasā, payaḥ, vāsaka) as recognized in medical lexicon."}
Concept: Body understood through constituent analysis (dhātu-vāda) as a basis for health knowledge.
Application: Apply dhātu categories in teaching/learning Ayurveda and in structuring observation of bodily strength, nourishment, and degeneration.
Khanda Section: Ayurveda (Anatomy, Dhatu-nirupana, Medical Lexicon)
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
Visual Art Cues: {"scene_description":"A medical teacher points to a human-body chart labeling tvak, asṛk, māṃsa, snāyu, medas, majjā, śukra; beside it are written terms vasā and payaḥ as lexicon notes.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, stylized human figure with seven dhātu labels in Sanskrit, physician-sage holding palm-leaf, earthy palette, diagrammatic sacred-medical aesthetic","tanjore_prompt":"Tanjore painting, Dhanvantari-like physician figure with gold accents, scroll showing sapta-dhātu list, ornate border, luminous but instructional composition","mysore_prompt":"Mysore style, precise anatomical schematic with callouts for dhātus, gentle colors, manuscript-illustration feel, emphasis on clarity","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, hakim-like scholar with illustrated folio of dhātu list, fine botanical/ink details, balanced composition with text panels"}
Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":null,"pace":"medium","voice_tone":"instructional"}
Sandhi Resolution Notes: त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि = त्वक् + असृक् + मांस + क + स्नायु + मेदस् + मज्जा + शुक्राणि (सूची-समासवत् संहिता). लिपीश्वराः = लिपि + ईश्वराः.
Related Themes: Agni Purana 292 (dhātu-nirūpaṇa and lexicon items)
It transmits Ayurvedic anatomical classification by naming key bodily tissues/constituents (dhātus) and related substances used in medical description and formulation.
By cataloging medical/anatomical terms and substances (including a noted herb like Vāsaka), it shows the Purana functioning as a compendium that preserves practical sciences alongside theology and ritual.
While primarily technical, such bodily classification supports purity/health disciplines (ārogya as a dharmic aid), enabling sustained practice of vows, worship, and righteous living.