Adhyaya 55: Observance of the Auspicious Dvādaśī Vow and the Sacred Account of the Kubjākāmra Tīrtha

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाभाग व्रतानामुत्तमं व्रतम् । येन सम्प्राप्यते विष्णुः शुभेनैव न संशयः ॥ ५५.१ ॥

अगस्त्य म्हणाले—हे महाभाग राजा, व्रतांतील उत्तम व्रत ऐक; शुभ आचरणानेच विष्णूची प्राप्ती होते—यात संशय नाही।

Verse 2

मार्गशीर्षेऽथ मासे तु प्रथमह्नात् समारभेत् । एकभक्तं सिते पक्षे यावत् स्याद् दशमी तिथिः ॥ ५५.२ ॥

मग मार्गशीर्ष महिन्यात पहिल्या दिवसापासून आरंभ करावा; शुक्ल पक्षात दररोज एकभक्त (एकवेळ भोजन) करीत दशमी तिथी येईपर्यंत चालू ठेवावे।

Verse 3

ततो दशम्यां मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं समर्च्य च । भक्त्या संकल्पयेत् प्राग्वद् द्वादशीं पक्षतो नृप ॥ ५५.३ ॥

नंतर दशमीच्या दिवशी मध्यान्ही स्नान करून व विष्णूची विधिपूर्वक पूजा करून, हे नृपा, पूर्वीप्रमाणे भक्तीने पक्षानुसार द्वादशी-व्रताचा संकल्प करावा।

Verse 4

तामप्येवमुषित्वा च यवान् विप्राय दापयेत् । कृष्णायेति हरिर्वाच्यो दाने होमे तथार्च्चने ॥ ५५.४ ॥

ते व्रतही अशाच प्रकारे करून ब्राह्मणाला जव द्यावा; दान, होम तसेच पूजनात ‘कृष्णाय’ असे म्हणत हरिचे नामोच्चार करावा।

Verse 5

चातुर्मास्यमथैवं तु क्षपित्वा राजसत्तम । चैत्रादिषु पुनस्तद्वदुपोष्य प्रयतः सुधीः । सक्तुपात्राणि विप्राणां सहिरण्यानि दापयेत् ॥ ५५.५ ॥

हे राजसत्तम, अशा प्रकारे चातुर्मास्य व्रत पूर्ण करून, संयमी व सुधी पुरुषाने चैत्र इत्यादी महिन्यांत पुन्हा त्याच रीतीने उपवास करावा; आणि ब्राह्मणांना सत्तूची पात्रे सुवर्णासह दान द्यावी।

Verse 6

श्रावणादिषु मासेषु तद्वच्छालिं प्रदापयेत् । त्रिषु मासेषु यावच्च कार्त्तिकस्यादिरागतः ॥ ५५.६ ॥

श्रावणादी महिन्यांत त्याच प्रकारे तांदूळ दान द्यावा. आणि कार्तिकाचा आरंभ येईपर्यंत तीन महिने हे आचरावे.

Verse 7

तमप्येवं क्षपित्वा तु दशम्यां प्रयतः शुचिः । अर्चयित्वा हरिं भक्त्या मासनाम्ना विचक्षणः ॥ ५५.७ ॥

तो काळही अशाच रीतीने घालवून, नंतर दशमीला संयमी व शुद्ध होऊन, विवेकी पुरुष महिन्याच्या नाममंत्राने भक्तीने हरिचे पूजन करावे.

Verse 8

संकल्पं पूर्ववद् भक्त्या द्वादश्यां संयतेन्द्रियः । एकादश्यां यथाशक्त्या कारयेत् पृथिवीं नृप ॥ ५५.८ ॥

भक्तीने व इंद्रियसंयम करून, पूर्वीप्रमाणे द्वादशीला संकल्प करावा; आणि हे नृपा, एकादशीला यथाशक्ती पृथ्वी (देवी/प्रतिमा) संबंधी विधी करवावा.

Verse 9

काञ्चनाङ्गां च पातालकुलपर्वतसंयुताम् । भूमिन्यासविधानेन स्थापयेत् तां हरेः पुरः ॥ ५५.९ ॥

सुवर्णांग व पाताळाशी संबंधित कुलपर्वतांनी युक्त अशी ती (पृथ्वी-प्रतिमा) भूमिन्यासविधानानुसार हरिच्या समोर स्थापावी.

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नां सर्वबीजसमन्विताम् । सम्पूज्य प्रियदत्तेति पञ्चरत्नैर्विचक्षणः ॥ ५५.१० ॥

पांढऱ्या वस्त्रांच्या जोडीने आच्छादित व सर्व प्रकारच्या बियांने युक्त (तिला) सम्यक पूजून, विवेकी पुरुष ‘प्रियदत्ता’ म्हणून पंचरत्नांसह अर्पण करावा.

Verse 11

जागरं तत्र कुर्वीत प्रभाते तु पुनर्द्विजान् । आमन्त्र्य संख्यया राजंśचतुर्विंशति यावतः ॥ ५५.११ ॥

तेथे जागरण करावे; आणि प्रभाती, हे राजन्, मोजून द्विजांना पुन्हा आदराने आमंत्रित करावे—चोवीसपर्यंत।

Verse 12

तेषां एकैकशो गां च अनड्वाहं च दापयेत् । एकैकं वस्त्रयुग्मं च अङ्गुलीयकम् एव च ॥ ५५.१२ ॥

त्यांपैकी प्रत्येकाला एकेक करून एक गाय व एक बैल द्यावा; तसेच प्रत्येकाला वस्त्रयुग्म आणि एक अंगठीही द्यावी।

Verse 13

कटकार्णि च सौवर्णकर्णाभरणकानि च । एकैकं ग्राममेतॆषां राजा राजन् प्रदापयेत् ॥ ५५.१३ ॥

कंकण आणि सुवर्ण कर्णाभूषणेही द्यावीत; आणि हे राजन्, राजा यांना प्रत्येकी एक एक गावही प्रदान करावा।

Verse 14

तन्मध्यमं सयुग्मं तु सर्वमाद्यं प्रदापयेत् । स्वशक्त्याभरणं चैव दरिद्रस्य स्वशक्तितः ॥ ५५.१४ ॥

मध्यम दर्जाचे सर्व काही प्रथम आणि जोड्याने दान करावे; तसेच दरिद्राला आपल्या शक्तीनुसार आभूषणही द्यावे।

Verse 15

यथाशक्त्या महीṃ कृत्वा काञ्चनीं गोयुगं तथा । वस्त्रयुग्मं च दातव्यं यथाविभवशक्तितः ॥ ५५.१५ ॥

यथाशक्ती सुवर्णमयी पृथ्वीचे प्रतिरूप करून, तसेच गोयुग्म (दोन गायी) सिद्ध करून, वस्त्रयुग्मही आपल्या वैभवानुसार दान करावे।

Verse 16

गां युग्माभरणात् सर्वं सहिरण्यं च कारयेत् । एवं कृते तथा कृष्णशुक्लद्वादश्यमेव च ॥ ५५.१६ ॥

गाय युग्म (जोडी) अलंकारांसह दानासाठी सज्ज करावी आणि सुवर्णासह सर्व सामग्रीही तयार करावी। असे झाल्यावर कृष्णपक्ष किंवा शुक्लपक्षातील द्वादशीसच हा विधी करावा।

Verse 17

रौप्यां वा पृथिवीं कृत्वा यथाविभवशक्तितः । दापयेद् ब्राह्मणानां तु तथा तेषां च भोजनम् । उपानहौ यथाशक्त्या पादुके छत्रिकां तथा ॥ ५५.१७ ॥

आपल्या वैभव-शक्तीनुसार चांदीची पृथ्वी (प्रतिमा) बनवून ब्राह्मणांना दान द्यावे आणि त्यांना भोजनही घालावे। तसेच यथाशक्ती पादुका/चप्पल व छत्रीही द्यावी।

Verse 18

एतान् दत्त्वा वदेदेवं कृष्णो दामोदरॊ मम । प्रीयतां सर्वदा देवो विश्वरूपो हरिर्मम ॥ ५५.१८ ॥

हे सर्व दान करून असे म्हणावे— “कृष्ण दामोदर माझा आहे; विश्वरूप देव हरि माझ्यावर सदैव प्रसन्न राहो.”

Verse 19

दाने च भोजने चैव कृत्वा यत् फलमाप्यते । तन्न शक्यं सहस्रेण वर्षाणामपि कीर्तितुम् ॥ ५५.१९ ॥

दान आणि भोजन केल्याने जे फळ मिळते, ते हजार वर्षे सांगितले तरीही पूर्णपणे वर्णन करता येत नाही।

Verse 20

तथाप्युद्देशतः किञ्चित् फलं वक्ष्यामि तेऽनघ । व्रतस्यास्य पुरा वृत्तं शुभान्यस्य शृणुष्व तत् ॥ ५५.२० ॥

तरीही, हे निष्पाप, मी तुला संक्षेपाने या व्रताचे काही फळ सांगतो. आणि प्राचीन काळी हे व्रत कसे आचरले गेले—तो शुभ वृत्तांतही ऐक.

Verse 21

आसीदादियुगे राजा ब्रह्मवादी दृढव्रतः । स पुत्रकामः पप्रच्छ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तस्येदं व्रतमाचख्यौ ब्रह्मा स कृतवांस्तथा ॥ ५५.२१ ॥

आदियुगात एक राजा होता—ब्रह्मवादात निष्ठावान व दृढव्रती. पुत्रकामनेने त्याने परमेष्ठी ब्रह्माला विचारले; ब्रह्माने त्याला हे व्रत सांगितले आणि राजाने तसेच आचरले.

Verse 22

तस्य व्रतान्ते विश्वात्मा स्वयं प्रत्यक्षतां ययौ । तुष्टश्चोवाच भो राजन् वरो मे व्रियतां वरः ॥ ५५.२२ ॥

त्याच्या व्रताच्या शेवटी विश्वात्मा स्वतः प्रत्यक्ष झाला. संतुष्ट होऊन म्हणाला—“हे राजन्, माझ्याकडून वर माग; तुला जो वर अभिप्रेत आहे तो निवड.”

Verse 23

राजोवाच । पुत्रं मे देहि देवेश वेदमन्त्रविशारदम् । याजकं यजनासक्तं कीर्त्या युक्तं चिरायुषम् । असंख्यातगुणं चैव ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ५५.२३ ॥

राजा म्हणाला—“हे देवेश, मला असा पुत्र दे जो वेद-मंत्रांत पारंगत असेल; यज्ञकर्मात आसक्त याजक असेल; कीर्ती व दीर्घायुष्ययुक्त, असंख्य गुणांनी संपन्न, ब्रह्मभावात स्थित व निष्कलंक असेल.”

Verse 24

एवमुक्त्वा ततो राजा पुनर्वचनमब्रवीत् । ममाप्यन्ते शुभं स्थानं प्रयच्छ परमेश्वर । यत्तन्मुनिपदं नाम यत्र गत्वा न शोचति ॥ ५५.२४ ॥

असे बोलून राजा पुन्हा म्हणाला—“हे परमेश्वर, माझ्याही अंतकाळी शुभ स्थान द्या—ज्याला ‘मुनिपद’ म्हणतात; तेथे गेल्यावर शोक उरत नाही.”

Verse 25

एवमस्त्विति तं देवः प्रोक्त्वा चादर्शनं गतः । तस्यापि राज्ञः पुत्रोऽभूद्वत्सप्रीर्नाम नामतः ॥ ५५.२५ ॥

देव म्हणाला—“एवमस्तु (तथास्तु)”—असे म्हणून तो अदृश्य झाला. त्या राजालाही पुत्र झाला; त्याचे नाव वत्सप्री असे होते.

Verse 26

वेदवेदाङ्गसम्पन्नो यज्ञयाजी बहुश्रुतः । तस्य कीर्त्तिर्महाराज विस्तृता धरणीतले ॥ ५५.२६ ॥

वेद व वेदांगांच्या ज्ञानाने संपन्न, यज्ञ करणारा व बहुश्रुत असा तो होता. हे महाराज, त्याची कीर्ती पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर सर्वत्र पसरली होती.

Verse 27

राजाऽपि तं सुतं लब्ध्वा विष्णुदत्तं प्रतापिनम् । जगाम तपसे युक्तः सर्वद्वन्द्वान् प्रहाय सः ॥ ५५.२७ ॥

राजालाही तो प्रतापी पुत्र विष्णुदत्त प्राप्त झाल्यावर तो तपस्येसाठी निघून गेला. तपात संयमित होऊन त्याने सुख-दुःखादी सर्व द्वंद्वांचा त्याग केला.

Verse 28

आराधयामास हरिं निराहारो जितेन्द्रियः । हिमवत्पर्वते रम्ये स्तुतिं कुर्वंस्तदा नृपः ॥ ५५.२८ ॥

तेव्हा राजा उपवास करून, इंद्रिये जिंकून, हरिची आराधना करू लागला. रम्य हिमवत पर्वतावर तो त्या वेळी स्तुती करीत होता.

Verse 29

भद्राश्व उवाच । कीदृशी सा स्तुतिर्ब्रह्मन् यां चकार स पार्थिवः । किं च तस्याभवद् देवं स्तुवतः पुरुषोत्तमम् ॥ ५५.२९ ॥

भद्राश्व म्हणाला—हे ब्राह्मण, त्या राजाने केलेली स्तुती कशी होती? आणि पुरुषोत्तम देवाची स्तुती करताना त्याच्याबाबत काय घडले?

Verse 30

दुर्वासा उवाच । हिमवन्तं समाश्रित्य राजा तद्गतमानसः । स्तुतिं चकार देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५५.३० ॥

दुर्वासा म्हणाला—हिमवानाचा आश्रय घेऊन, त्यातच मन एकाग्र करून, राजाने देव विष्णू—परम सामर्थ्यवान विष्णू—याची स्तुती केली.

Verse 31

राजोवाच । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रशायिनं क्षितीधरं मूर्तिमतां परं पदम् । अतीन्द्रियं विश्वभुजां पुरः कृतं निराकृतं स्तौमि जनार्दनं प्रभुम् ॥ ५५.३१ ॥

राजा म्हणाला—मी जनार्दन प्रभूची स्तुती करतो; तो क्षर-अक्षर दोन्ही, क्षीरसागरावर शयन करणारा, पृथ्वी धारण करणारा, मूर्तिमंतांमध्ये परम पद, इंद्रियातीत, विश्वपालनाच्या अग्रभागी, आणि तरीही निराकार-निर्विशेष आहे।

Verse 32

त्वमादिदेवः परमार्थरूपी विभुः पुराणः पुरुषोत्तमश्च । अतीन्द्रियो वेदविदां प्रधानः प्रपाहि मां शङ्खगदास्त्रपाणे ॥ ५५.३२ ॥

आपण आदिदेव, परमार्थस्वरूप, सर्वव्यापी, पुरातन आणि पुरुषोत्तम आहात। इंद्रियातीत, वेदज्ञांमध्ये प्रधान—हे शंख-गदा-अस्त्रधारी, माझे रक्षण करा।

Verse 33

कृतं त्वया देव सुरासुराणां संकीर्त्यतेऽसौ च अनन्तमूर्ते । सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव विष्णो न चेष्टितं कूटगतस्य तत्स्यात् ॥ ५५.३३ ॥

हे अनंतमूर्ते देवा! देव आणि असुर यांच्या संबंधी तू केलेले हे कृत्य सर्वत्र कीर्तिले जाते। हे देव विष्णो, हे सृष्टीच्या हेतुने आहे; कूटस्थ अव्यक्तात स्थित असणाऱ्याचे चेष्टित असे म्हणता येत नाही।

Verse 34

तथैव कूर्मत्वमृगत्‍वमुच्चैस् त्वया कृतं रूपमनेक रूप । सर्वज्ञभावादसकृच्छ जन्म संकीर्त्यते तेऽच्युत नैतदस्ति ॥ ५५.३४ ॥

हे अनेक-रूपा! तसेच कूर्मत्व व मृगत्‍व ही उन्नत रूपेही तू धारण केलीस असे म्हटले जाते। पण सर्वज्ञत्वामुळे तुझा जन्म वारंवार वर्णिला जातो; हे अच्युत, प्रत्यक्षात तसे नाही।

Verse 35

नृसिंह नमो वामन जमदग्निनाम दशास्यगोत्रान्तक वासुदेव । नमोऽस्तु ते बुद्ध कल्किन् खगेश शम्भो नमस्ते विबुधारिनाशन ॥ ५५.३५ ॥

नृसिंहाला नमस्कार, वामनाला नमस्कार, जमदग्निनाम (परशुराम) यांना नमस्कार; दशास्य (रावण) कुलाचा अंत करणाऱ्या वासुदेवाला नमस्कार। हे बुद्ध, हे कल्कि, हे खगेश (गरुड), हे शंभो—देवशत्रुनाशका, तुला नमस्कार।

Verse 36

नमोऽस्तु नारायण पद्मनाभ नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय । नमः समस्तामरसङ्घपूज्य नमोऽस्तु ते सर्वविदां प्रधान ॥ ५५.३६ ॥

हे नारायण पद्मनाभ, तुला नमस्कार; हे पुरुषोत्तम, पुन्हा पुन्हा नमो नमः। समस्त देवसमूह ज्याची पूजा करतो त्यास नमः; सर्वज्ञांमध्ये प्रधान, तुला नमस्कार।

Verse 37

नमः करालास्य नृसिंहमूर्त्ते नमो विशालाद्रिसमान कूर्म । नमः समुद्रप्रतिमान मत्स्य नमामि त्वां क्रोडरूपिननन्त ॥ ५५.३७ ॥

भयानक मुख असलेल्या नरसिंह-मूर्तीला नमः; विशाल पर्वतासमान कूर्म-मूर्तीला नमः। समुद्रासारख्या मत्स्य-मूर्तीला नमः; हे अनंत, वराह-रूप धारण करणाऱ्या तुला मी प्रणाम करतो।

Verse 38

सृष्ट्यर्थमेतत्तव देव चेष्टितं न मुख्यपक्षे तव मूर्तिता विभो । अजानता ध्यानमिदं प्रकाशितं नैभिर्विना लक्ष्यसे त्वं पुराण ॥ ५५.३८ ॥

हे देव, सृष्टीसाठी हे तुझे चेष्टित आहे; हे विभो, तुझी मूर्तिधारण ही तुझ्या मूलस्वरूपाची मुख्य अवस्था नाही। जे जाणत नाहीत त्यांच्यासाठी हा ध्यानोपदेश प्रकाशित केला आहे; या साधनांशिवाय, हे पुराण, तू लक्ष्य होत नाहीस।

Verse 39

आद्यो मखस्त्वं स्वयमेव विष्णो मखाङ्गभूतोऽसि हविस्त्वमेव । पशुर्भवानृत्विगिज्यं त्वमेव त्वां देवसङ्घा मुनयो यजन्ति ॥ ५५.३९ ॥

हे विष्णो, तूच स्वयं आद्य यज्ञ (मख) आहेस; तू यज्ञाचा अंगही आहेस आणि तूच हवि (आहुती) आहेस। तूच पशु (यज्ञबलि) आहेस; ऋत्विजांनी पूज्य असे याजक-तत्त्वही तूच आहेस। देवसंग आणि मुनिगण तुझीच उपासना करतात।

Verse 40

यदेतस्मिन् जगद्ध्रुवं चलाचलं सुरादिकालानलसंस्थमुत्तमम् । न त्वं विभक्तोऽसि जनार्दनेश प्रयच्छ सिद्धिं हृदयेप्सितां मे ॥ ५५.४० ॥

हे जनार्दनेश, हे उत्तम! स्थावर-जंगम असे हे जगत् तुझ्यातच ध्रुवपणे स्थित आहे, युगांत-अग्नीतही प्रतिष्ठित आहे; म्हणून तू त्यापासून विभक्त नाहीस। माझ्या हृदयाला अभिलषित अशी सिद्धी मला प्रदान कर।

Verse 41

नमः कमलपत्राक्ष मूर्तामूर्त नमो हरे । शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि संसारान्मां समुद्धर ॥ ५५.४१ ॥

कमलपत्राक्षा! तुला नमस्कार; मूर्त-अमूर्त हरिला नमस्कार। मी तुझ्या शरण आलो आहे—मला संसारातून उचलून तार.

Verse 42

एवं स्तुतस्तदा देवस्तेन राज्ञा महात्मना । विशालाम्रतलस्थेन तुतोष परमेश्वरः ॥ ५५.४२ ॥

अशा प्रकारे विशाल आम्रतलावर स्थित त्या महात्मा राजाने स्तुती केल्यावर परमेश्वर देव प्रसन्न झाले.

Verse 43

कुब्जरूपी ततो भूत्वा आजगाम हरिः स्वयम् । तस्मिन्नागत मात्रे तु सीप्याम्रः कुब्जकोऽभवत् ॥ ५५.४३ ॥

मग हरि स्वतः कुब्जरूप धारण करून आला. आणि तो येताच तो कुब्जक ‘सीप्याम्र’ झाला.

Verse 44

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं स राजा संशितव्रतः । विशालस्य कथं कौब्ज्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५५.४४ ॥

ते महान आश्चर्य पाहून व्रतनिष्ठ राजा विचारमग्न झाला—“विशालाला कुब्जत्व कसे आले?”

Verse 45

तस्य चिन्तयतो बुद्धिर्बभौ तं ब्राह्मणं प्रति । अनेनागतमात्रेण कृतमेतन्न संशयः ॥ ५५.४५ ॥

चिंतन करताना त्याची बुद्धी त्या ब्राह्मणाकडे वळली—“याच्या येताच हे घडले; यात संशय नाही.”

Verse 46

तस्मादेषैव भविता भगवान् पुरुषोत्तमः । एवमुक्त्वा नमश्चक्रे तस्य विप्रस्य स नृपः ॥ ५५.४६ ॥

म्हणून हाच भगवान् पुरुषोत्तम होईल. असे बोलून त्या राजाने त्या ब्राह्मणाला नमस्कार केला.

Verse 47

अनुग्रहाय भगवन् नूनं त्वं पुरुषोत्तमः । आगतोऽसि स्वरूपं मे दर्शयस्वाधुना हरे ॥ ५५.४७ ॥

हे भगवन्! अनुग्रहासाठी निश्चयच आपण पुरुषोत्तम म्हणून आला आहात. हे हरि, आता मला आपले स्वरूप दाखवा.

Verse 48

एवमुक्तस्तदा देवः शङ्खचक्रगदाधरः । बभौ तत्पुरतः सौम्यो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ५५.४८ ॥

असे संबोधिल्यावर शंख-चक्र-गदा धारण करणारा देव त्याच्या समोर सौम्य रूपाने प्रकट झाला आणि ही वाणी बोलला.

Verse 49

वरं वृणीष्व राजेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । मयि प्रसन्ने त्रैलोक्य तिलमात्रमिदं नृप ॥ ५५.४९ ॥

हे राजेंद्र! तुझ्या मनात जे आहे तो वर माग. हे नृपा, मी प्रसन्न झालो की त्रैलोक्यही तिळाएवढे तुच्छ ठरते.

Verse 50

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षोत्फुल्लितलोचनः । मोक्षं प्रयच्छ देवेशेत्युक्त्वा नोवाच किञ्चन ॥ ५५.५० ॥

हे ऐकून राजाचे डोळे आनंदाने फुलले. तो म्हणाला, “हे देवेश, मला मोक्ष द्या,” असे बोलून तो पुढे काहीच बोलला नाही.

Verse 51

एवमुक्तः स भगवान् पुनर्वाक्यमुवाच ह । मय्यागते विशालोऽयमाम्रः कुब्जत्वमागतः ॥ यस्मात्तस्मात्तीर्थमिदं कुब्जकाम्रं भविष्यति ॥ ५५.५१ ॥

असे सांगितल्यावर भगवान् पुन्हा म्हणाले—“माझ्या आगमनाने हा विशाल आंबा-वृक्ष कुब्ज, म्हणजे वाकडा झाला. म्हणून हे तीर्थ ‘कुब्जक-आम्र’ या नावाने प्रसिद्ध होईल.”

Verse 52

तिर्यग्योन्यादयोऽप्यस्मिन् ब्राह्मणान्ता यदि स्वकम् । कलेवरं त्यजिष्यन्ति तेषां पञ्चशतानि च । विमानानि भविष्यन्ति योगिनां मुक्तिरेव च ॥ ५५.५२ ॥

तिर्यक्-योनीपासून ब्राह्मणांपर्यंत—जर या (तीर्थस्थानी) आपले देहत्याग करतील, तर त्यांच्यासाठी पाचशे विमाने होतील; आणि योगींसाठी तर केवळ मुक्तीच (फल) आहे.

Verse 53

एवमुक्त्वा नृपं देवः शङ्खाग्रेण जनार्दनः । पस्पर्श स्पृष्टमात्रोऽसौ परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ५५.५३ ॥

राजाला असे सांगून देव जनार्दनाने शंखाच्या अग्रभागाने त्याला स्पर्श केला; आणि तो केवळ स्पर्शमात्राने परम निर्वाणास प्राप्त झाला.

Verse 54

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज । येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ॥ ५५.५४ ॥

म्हणून, हे राजेंद्र, तूही त्या देवाची शरण जा; ज्यामुळे तू पुन्हा शोकास्पद अवस्थेला जाणार नाहीस.

Verse 55

य इदं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । पठेद्यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ॥ ५५.५५ ॥

जो मनुष्य पहाटे उठून नित्य हे ऐकतो आणि हे चरित्र पठण करतो, तो मोक्ष, धर्म व अर्थ यांचा दाता (किंवा प्राप्तकर्ता) होतो.

Verse 56

शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर । स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ॥ ५५.५६ ॥

हे जनेश्वर! हे शुभ व पुण्य व्रत जो कोणी करील, तो या लोकी सर्व संपत्ती भोगून शेवटी त्या परम तत्त्वात लीन होईल।