Adhyaya 111: The Eulogy of Donating a Tawny (Kapilā) Cow

Verse 1

अथ कपिलाधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ अथातः सम्प्रवक्ष्यामि कपिलां धेनुमुत्तमाम् ॥ यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥

आता कपिला धेनुदानाचे माहात्म्य आरंभते. होत म्हणाला— आता मी उत्तम कपिला गाय सांगतो; जिच्या दानाने मनुष्य अनुपम विष्णुलोकास जातो.

Verse 2

पूर्वोक्तेन विधानॆन दद्याद्धेनुं सवत्सकाम् ॥ सर्वालङ्कारसंयुक्तां सर्वरत्नसमन्विताम् ॥

पूर्वोक्त विधीनुसार वासरासह धेनूचे दान करावे; ती सर्व अलंकारांनी भूषित व सर्व रत्नांनी समन्वित असावी.

Verse 3

कपिलायाः शिरो ग्रीवा सर्वतीर्थानि भामिनि ॥ पितामहनीयॊगाच्च निवसन्ति हि निश्चयः ॥

हे भामिनि! कपिला धेनूच्या शिर व ग्रीवेत सर्व तीर्थांचे निवास आहे; पितामह ब्रह्म्याच्या नियोगाने हे निश्चयाने सत्य आहे.

Verse 4

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलागलमस्तकात् ॥ च्युतं तु भक्त्या पानीयं शिरसा वन्दते शुचिः ॥

जो मनुष्य प्रातः उठून कपिला धेनूच्या गळ्या व मस्तकातून टपकलेले पिण्यायोग्य जल भक्तीने मस्तक झुकवून वंदन करतो, तो शुचि (शुद्धाचारी) होतो.

Verse 5

स तेन पुण्यतोयेन तत्क्षणाद्दग्धकिल्बिषः ॥ त्रिंशद्वर्षकृतं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनम् ॥

त्या पुण्यतोयाने तो तत्क्षणी दग्धकिल्बिष होतो; तीस वर्षांचे संचित पाप अग्नी जसा इंधन जाळतो तसे जळून जाते.

Verse 6

कल्यमुत्थाय यो मर्त्यः कुर्यात्तासां प्रदक्षिणम् ॥ प्रदक्षिणी कृता तेन पृथिवी स्याद्वसुन्धरे ॥

हे वसुंधरे! जो मनुष्य पहाटे उठून त्या धेनूंची प्रदक्षिणा करतो, त्याने जणू पृथ्वीचीच प्रदक्षिणा केली असे होते.

Verse 7

प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन तत्क्षणात् ॥ दशजन्मकृतं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् ॥

श्रद्धायुक्त एकदा प्रदक्षिणा केल्यानेच त्या क्षणी त्याचे दहा जन्मांचे संचित पाप नष्ट होते—निःसंशय।

Verse 8

कपिलायास्तु मूत्रेण स्नायाच्चैव शुचिव्रतः । स गङ्गादिषु तीर्थेषु स्नातो भवति मानवः ॥

शुचिव्रत पाळणाऱ्याने कपिला (तांबूस) गायीच्या मूत्रानेही स्नान करावे; तो मनुष्य गंगा इत्यादी तीर्थांत स्नान केल्यासारखा होतो।

Verse 9

तेन स्नानेन चैकेन भावयुक्तेन वै नरः ॥ यावज्जीवकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥

योग्य भावयुक्त त्या एकाच स्नानाने मनुष्य आयुष्यभर केलेल्या पापांपासून मुक्त होतो—यात संशय नाही.

Verse 10

गवामस्थि ततोऽप्येतन्मृतगन्धेन दूषयेत् ॥ यावज्जिघ्रति तं गन्धं तावत्पुण्यैस्तु पूर्यते ॥

गायींचे हाडही (अन्यथा) मृतगंधाने दूषित होईल; पण जोपर्यंत तो गंध कोणी श्वासात घेतो, तोपर्यंत तो पुण्याने परिपूर्ण होतो.

Verse 11

गवां कण्डूयनं श्रेष्ठं तथा च परिपालनम् ॥ तुल्यं गोशतदानस्य भयरोगादिपालने ॥

गायींची श्रेष्ठ सेवा म्हणजे त्यांची खाज दूर करणे व त्यांचे पालन-रक्षण करणे; भय, रोग इत्यादींपासून त्यांचे संरक्षण करणे हे शंभर गायी दान करण्यास तुल्य सांगितले आहे.

Verse 12

तृणादिकानि यो दद्यात्क्षुधितेन गवाऽह्निकम् ॥ गोमेधस्य फलं दिव्यं लभते मानवोत्तमः ॥

हे नरश्रेष्ठ! जो भुकेल्या गायीला दररोज तृण इत्यादी आहार देतो, तो गोमेध यज्ञाचे दिव्य फळ प्राप्त करतो।

Verse 13

विमानैर्विविधैर्दिव्यैः कन्याभिरभितोऽर्पितैः ॥ सेव्यमानः सुगन्धैर्वै दीप्यमान इवाग्नयः ॥

तो विविध दिव्य विमानांनी आणि सर्व बाजूंनी अर्पित कन्यांनी सन्मानित होतो; सुगंधांनी सेवित होऊन तो प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसतो।

Verse 14

सुवर्णकपिला पूर्वं द्वितीया गौरपिङ्गला ॥ तृतीया चैव रक्ताक्षी चतुर्थी गुडपिङ्गला ॥

पहिली सुवर्ण-कपिला, दुसरी गौर-पिंगला; तिसरी रक्ताक्षी आणि चौथी गूळवर्णी पिंगला आहे।

Verse 15

पञ्चमी बहुवर्णा स्यात्षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ॥ सप्तमी श्वेतपिङ्गाक्षी त्वष्टमी कृष्णपिङ्गला ॥

पाचवी बहुवर्णी असावी; सहावी श्वेत-पिंगला; सातवी श्वेत-पिंगल नेत्रांची; आणि आठवी कृष्ण-पिंगला आहे।

Verse 16

नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ॥ एकादशी खुरश्वेता त्वेतासां सर्वलक्षणाः ॥

नववी पाटला (गुलाबी) समजावी; दहावी पुच्छ-पिंगला; आणि अकरावी खुर-श्वेता—हीच त्यांची सर्व लक्षणे आहेत।

Verse 17

सर्वलक्षणसंयुक्ता सर्वालङ्कृतसुन्दरी ॥ ब्राह्मणाय प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥

सर्व लक्षणांनी युक्त व सर्व अलंकारांनी शोभित अशी ती (गाय) ब्राह्मणाला दान द्यावी; हे दान भोग व मोक्ष—दोन्ही फळ देणारे आहे.

Verse 18

भुक्तिमुक्तिप्रदा तेषां विष्णुमार्गप्रदायिनी ॥

त्यांच्यासाठी हे भोग व मोक्ष देते आणि विष्णुमार्गही प्रदान करते असे सांगितले आहे.

Verse 19

गोसहस्रं च यो दद्यादेकां वा कपिलां नरः ॥ सममेतत्पुरा प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

जो मनुष्य हजार गायी दान देतो किंवा एकच कपिला (तांबूस) गाय देतो—हे दोन्ही समान आहेत, असे पूर्वी लोकपितामह ब्रह्म्याने सांगितले होते.