Verse 8

Ekakshara

Sanskrit (Devanagari)

स एष देवोऽम्बरगश्च चक्रे अन्येऽभ्यधिष्ठेत तमो निरुन्ध्यः । हिरण्मयं यस्य विभाति सर्वं व्योमान्तरे रश्मिमिवांशुनाभिः ॥८॥

Padapatha (Word Split)

सः । एषः । देवः । अम्बर-गः । च । चक्रे । अन्ये । अभि-अधिष्ठेत् । तमः । निरुन्ध्यः । हिरण्मयम् । यस्य । विभाति । सर्वम् । व्योम-अन्तरे । रश्मिम् । इव । अंशु-नाभिः ।

IAST Transliteration

sa eṣa devo 'mbaragaś ca cakre anye 'bhyadhiṣṭheta tamo nirundhyaḥ | hiraṇmayaṃ yasya vibhāti sarvaṃ vyomāntare raśmim ivāṃśunābhiḥ ||8||

Translation

हा तोच देव आकाशात संचार करणारा, हे सर्व घडवितो; तो इतरांवर अधिष्ठान करून तमाचा निरोध करतो। ज्याचे हिरण्मय तेज सर्वत्र प्रकाशते—व्योमाच्या अंतरात—किरणांच्या नाभिसह रश्मीसारखे॥८॥

Academic Translation

This very deity, moving in the sky, has made (it so); he presides over others, restraining darkness. Golden is that by which all this shines—within the expanse of space—like a ray with its radiating spokes.

Verse Context

• Brahman/Īśvara as luminous consciousness (jyotis) that dispels avidyā (tamas)
• Mahavakya: Aligns with ‘prajñānaṃ brahma’ (Aitareya 3.3) insofar as the ‘golden’ shining principle is the intelligibility/light by which all appears; also resonates with ‘tat tvam asi’ as the inner light of awareness.
• Atharva