Verse 14

Brahmavidya

Sanskrit (Devanagari)

वायुः प्राणस्तथाकाशस्त्रिविधो जीवसंज्ञकः । स जीवः प्राण इत्युक्तो वालाग्रशतकल्पितः ॥१४॥

Padapatha (Word Split)

वायुः । प्राणः । तथा । आकाशः । त्रि-विदः । जीव-संज्ञकः । सः । जीवः । प्राणः । इति । उक्तः । वल-अग्र-शत-कल्पितः ।

IAST Transliteration

vāyuḥ prāṇas tathākāśas trividho jīvasaṃjñakaḥ | sa jīvaḥ prāṇa ity ukto valāgraśatakalpitaḥ ||14||

Translation

वायू, प्राण आणि आकाश—ही त्रिविधी ‘जीव’ म्हणून ओळखली जाते. तोच जीव ‘प्राण’ असे म्हटला आहे, जो केसाच्या टोकाच्या शंभराव्या भागाइतका सूक्ष्म मानला आहे.

Academic Translation

Air, prāṇa, and space—this triad is designated as the jīva. That jīva is said to be prāṇa, conceived as (subtle as) one-hundredth of the tip of a hair.

Verse Context

• Jīva as subtle principle (prāṇa) within the subtle body; sūkṣmatva of the individual self’s empirical locus
• Mahavakya: Indirect: clarifies the upādhi-based (conditioning) description of jīva, which Vedānta later sublates to reveal ‘अयम् आत्मा ब्रह्म’ (Ayam ātmā brahma).
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh-like śloka