Verse 27

Amritnada

Sanskrit (Devanagari)

हृद्द्वारं वायुद्वारं च मूर्धद्वारमतः परम् । मोक्षद्वारं बिलं चैव सुषिरं मण्डलं विदुः ॥२७॥

Padapatha (Word Split)

हृत्-द्वारम् । वायु-द्वारम् । च । मूर्ध-द्वारम् । अतः । परम् । मोक्ष-द्वारम् । बिलम् । च । एव । सुषिरम् । मण्डलम् । विदुः ॥

IAST Transliteration

hṛddvāraṃ vāyudvāraṃ ca mūrdhadvāram ataḥ param | mokṣadvāraṃ bilaṃ caiva suṣiraṃ maṇḍalaṃ viduḥ ||27||

Translation

हृदयद्वार, वायुद्वार आणि त्यापलीकडे मूर्धद्वार—असे ते जाणतात। तसेच मोक्षद्वाराला ‘बिल’, ‘सुषिर’ व ‘मंडल’ असेही म्हणतात॥२७॥

Academic Translation

They know (these as) the heart-gate, the wind-gate, and beyond that the head-gate; (also) the gate of liberation—namely the ‘cave’, the aperture, the circle.

Verse Context

• Mokṣa; Suṣumnā/inner ‘doors’ (yogic anatomy)
• Mahavakya: Indirect: ‘mokṣadvāra’ is the yogic correlate to the dawning of nondual knowledge taught by mahāvākyas; the verse maps inner loci that support contemplative realization.
• Atharva
• Atharva-veda (later Yoga-Upaniṣad tradition; śākhā attribution not firmly fixed in critical scholarship) Shakha
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)