Adhyaya 98

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चंडेश्वरमिति श्रुतम् । सोमेशाद्वायवे भागे धनुषां षष्टिभिः स्थितम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, ‘चंडेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध स्थानी जावे. ते सोमेश्वरापासून वायव्य दिशेला साठ धनुष्य अंतरावर स्थित आहे।

Verse 2

दिव्यं लिंगं महादेवि सर्वपातकनाशनम् । तत्पूर्वे तु युगे ख्यातं मनोः स्वायंभुवांतरे

हे महादेवी, ते दिव्य लिंग सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे। पूर्वयुगात—स्वायंभुव मनूच्या मन्वंतरात—ते प्रसिद्ध होते।

Verse 3

त्रेतायुगमुखे देवि पृथिव्या संप्रतिष्ठितम् । पूर्वमन्वंतरे चास्मिंल्लिङ्गं पृथ्वीश्वरं प्रिये

त्रेतायुगाच्या आरंभी, हे देवी, पृथ्वीने याची प्रतिष्ठा केली. आणि या पूर्व मन्वंतरात, प्रिये, हे लिंग ‘पृथ्वीश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध होते.

Verse 4

पुनश्चंद्रेण तत्प्राप्तं लिंगं चंद्रेश्वरं प्रिये । ब्रह्महत्यादिपापानां नाशनं पुण्यवर्द्धनम्

पुन्हा, प्रिये, तेच लिंग चंद्राने प्राप्त केले आणि ‘चंद्रेश्वर’ म्हणून ओळखले गेले. ते ब्रह्महत्या इत्यादी पापांचा नाश करून पुण्य वाढविते.

Verse 5

तं दृष्ट्वा मानवो देवि सप्तजन्मसमुद्भवैः । मुच्यते कल्मषैः सर्वैः कृतकृत्यस्तु जायते

हे देवी, त्याचे केवळ दर्शन घेतल्याने मनुष्य सात जन्मांत साचलेल्या सर्व कल्मषांपासून मुक्त होतो आणि कृतकृत्य होतो.

Verse 6

देव्युवाच । कथं पृथ्वीश्वरं ख्यातं तल्लिंगं पाप नाशनम् । कथं पुनः समाख्यातं चन्द्रेश्वरमिति प्रभो । एतद्विस्तरतो ब्रूहि श्रोतुकामाहमादरात्

देवी म्हणाली—हे प्रभो, पाप नाश करणारे ते लिंग ‘पृथ्वीश्वर’ म्हणून कसे ख्यात झाले? आणि पुन्हा ‘चंद्रेश्वर’ असे कसे म्हणू लागले? हे सर्व विस्ताराने सांगा; मी आदराने ऐकू इच्छिते.

Verse 7

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथा पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते जंतुस्त्रिविधैः कर्मबन्धनैः

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, ऐक; मी पापप्रणाशिनी कथा सांगतो. ती ऐकल्यावर प्राणी कर्माच्या त्रिविध बंधनांतून मुक्त होतो.

Verse 8

आसीत्पूर्वं महादेवि दैत्यभारार्द्दिता मही साऽधो व्रजंती सहसा गोरूपा संबभूव ह

पूर्वी, हे महादेवी, दैत्यांच्या भाराने पीडित झालेली पृथ्वी खाली कोसळू लागली; तेव्हा ती सहसा गौ-रूप धारण करून बसली।

Verse 9

इतस्ततो धावमाना न लेभे निर्वृतिं क्वचित् । ततो वर्षशते पूर्णे भ्रममाणा क्वचित्क्वचित्

ती इकडे-तिकडे धावत राहिली, पण कुठेही तिला शांती मिळाली नाही। मग पूर्ण शंभर वर्षे झाल्यावरही ती ठिकठिकाणी भटकत राहिली।

Verse 10

आससाद महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । देवदानवगंधर्वैः सेवितं पापनाशनम्

मग ती ‘प्रभास’ म्हणून विख्यात त्या महाक्षेत्रास जाऊन पोहोचली; जे देव, दानव व गंधर्वांनी सेविलेले आणि पापनाशक आहे।

Verse 11

तत्र स्थित्वा महाक्षेत्रे कृत्वा मनसि निश्चयम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास भक्त्या परमया युता

त्या महाक्षेत्रात राहून, मनात दृढ निश्चय करून, परम भक्तीने युक्त होऊन तिने लिंगाची प्रतिष्ठा केली।

Verse 12

वर्षाणां च शतं साग्रं कृते तपसि दुश्चरे । तुतोष भगवान्रुद्रो धरित्रीं वाक्यमब्रवीत्

दुश्चर तपात शंभर वर्षांहून अधिक काळ पूर्ण झाल्यावर भगवान रुद्र प्रसन्न झाले आणि धरित्रीला वचन बोलले।

Verse 13

देवि विश्वंभरे सर्वं तपः सुचरितं त्वया । मा शोकं कुरु कल्याणि भविष्यति तवेप्सितम्

देवि, विश्व धारण करणाऱ्या, तू हे सर्व तप सुचरित रीतीने पूर्ण केले आहेस। कल्याणी, शोक करू नकोस—तुझे इप्सित नक्कीच सफल होईल।

Verse 14

दैत्या नाशं गमिष्यंति विष्णुना निहता भुवि । भवित्री त्वं महादेवि दैत्यभारविवर्जिता

दैत्य पृथ्वीवर विष्णूने मारले जाऊन नाश पावतील। महादेवी, तू दैत्यांच्या भारापासून मुक्त होशील।

Verse 15

इदं त्वया स्थापितं यल्लिंगं परमशोभनम् । धरित्रीनाम्ना विख्यातं लोके ख्यातिं गमिष्यति

तुझ्या द्वारा स्थापित केलेले हे परम शोभन लिंग ‘धरित्री’ या नावाने जगात विख्यात होऊन कीर्ती पावेल।

Verse 16

अत्राहं संस्थितो नित्यं लिंगरूपी महाप्रभुः । स्थास्यामि कल्पेकल्पे वै नृणां पापापहारकः

येथे मी लिंगरूपी महाप्रभू नित्य संस्थित आहे। प्रत्येक कल्पात मी येथेच स्थिर राहीन आणि मनुष्यांचे पाप हरण करीन।

Verse 17

मूर्त्यष्टकसमायुक्तो लिंगे ऽस्मिन्संस्थितः सदा । नृणां नाशयिता पापं पूर्वजन्मशतार्जितम्

आठ दिव्य मूर्तींनी युक्त होऊन मी या लिंगात सदैव संस्थित आहे, आणि मनुष्यांचे शेकडो पूर्वजन्मांत संचित पाप नष्ट करतो।

Verse 18

भाद्रे कृष्णतृतीयायां यश्चैतं पूजयिष्यति । सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्स्यत्यसंशयम्

भाद्रपदातील कृष्णपक्षाच्या तृतीयेला जो या लिंगाची पूजा करील, तो निःसंशय सहस्र अश्वमेध यज्ञांचे पुण्यफल प्राप्त करील।

Verse 19

सर्वतीर्थाभिषेकस्य सर्वेषां दानकर्मणाम् । भविष्यति फलं तस्य लिंगस्यैवास्य पूजनात्

या लिंगाचेच पूजन केल्याने सर्व तीर्थांतील अभिषेक-स्नान व सर्व प्रकारच्या दानकर्मांचे जे फल मिळते, तेच फल त्याला प्राप्त होते।

Verse 20

धनुषां षोडशं यावत्समंतात्परिमंडलम् । क्षेत्रमस्य समाख्यातं प्राणिनां मुक्तिदायकम्

चारही बाजूंनी सोळा धनुष्य-पर्यंत याचा परिमंडल विस्तार सांगितला आहे; हे क्षेत्र प्राण्यांना मुक्ती देणारे आहे।

Verse 21

तस्मिन्मृताः प्राणिनो ये कामतो वाप्यकामतः । कृमि कीटसमा वापि ते यांति परमां गतिम्

त्या क्षेत्रात जे प्राणी मरतात—इच्छेने वा अनिच्छेने—ते कृमी-कीटकांसारखे असले तरी परम गतीला पोहोचतात।

Verse 22

यो दद्यात्काञ्चनं मेरुं कृत्स्नां वाऽपि वसुन्धराम् । यः पूजयति पृथ्वीशं स तयोरधिकः स्मृतः

जो सुवर्णमय मेरू पर्वत किंवा संपूर्ण पृथ्वीही दान देईल, त्याहूनही अधिक श्रेष्ठ तो मानला जातो जो पृथ्वीश (भगवान) यांची पूजा करतो।

Verse 23

ईश्वर उवाच । इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्रैवांतरधीयत । पृथिवीश्वरनामाभूत्तत्प्रभृत्येव शंकरः

ईश्वर म्हणाले—अशा रीतीने वर देऊन देव तेथेच अंतर्धान पावला. तेव्हापासून शंकर ‘पृथिवीश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध झाला.

Verse 24

पुनरस्मिन्महाकल्पे वाराह इति विश्रुते । कदाचिद्दक्षशापेन क्षीणश्चन्द्रो बभूव ह

पुन्हा या महाकल्पात, जो ‘वाराह कल्प’ म्हणून प्रसिद्ध आहे, कधीतरी दक्षाच्या शापामुळे चंद्र क्षीण झाला.

Verse 25

पपात भूतले देवि यक्ष्मणा पीडितः शशी । क्षेत्रं प्रभासमासाद्य तन्महोदधिसंनिधौ

हे देवी! यक्ष्म्याने पीडित चंद्र पृथ्वीवर कोसळला; प्रभास क्षेत्रात येऊन तो महोदधीच्या सान्निध्यात राहिला.

Verse 26

दृष्ट्वा पृथ्वीश्वरं लिंगं सप्रभावं महाप्रभम् । तत्पूजानिरतो भूत्वा वर्षाणां तु सहस्रकम्

अतिशय प्रभावयुक्त व महाप्रभ अशा पृथिवीश्वर लिंगाचे दर्शन घेऊन तो त्याच्या पूजेत तल्लीन झाला आणि पूर्ण एक हजार वर्षे तत्पर राहिला.

Verse 27

अतपत्स तपो रौद्रं शीर्णपर्णांबुभक्षकः । यतः समभवद्दीप्त्या सर्वाह्लादकरः शशी

झडलेल्या पानांवर व पाण्यावर निर्वाह करून त्याने घोर तप केले; त्या तपामुळे चंद्र पुन्हा तेजस्वी झाला आणि सर्वांना आनंद देणारा ठरला.

Verse 28

तल्लिंगस्यैव माहात्म्यात्ततश्चंद्रेश्वरोऽभवत् । तस्य लिंगस्य माहात्म्याच्चंद्रमा गतकल्मषः

त्या लिंगाच्या माहात्म्यामुळे तो ‘चंद्रेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाला; आणि त्या लिंगाच्या महिमेने चंद्रमा कल्मषरहित झाला।

Verse 29

अवाप सिद्धिमत्युग्रां स्पर्शलिंगप्रकाशिनीम् । सोमनाथेति यां प्राहुः प्रसिद्धां लिंगरूपिणीम्

त्याने अत्यंत उग्र व अद्भुत अशी सिद्धी प्राप्त केली—जी स्पर्शलिंगाची प्रभा प्रकट करणारी, लिंगरूपिणी, आणि ‘सोमनाथ’ या नावाने प्रसिद्ध आहे।

Verse 30

इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं चन्द्रदैवतम् । श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति

अशा रीतीने संक्षेपाने चंद्रदैवताचे माहात्म्य सांगितले. हे ऐकले असता पापांचा नाश होतो आणि आरोग्य प्राप्त होते।

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां पृथ्वीश्वर माहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्या मध्ययात्रा-प्रकरणात ‘पृथ्वीश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नामक अठ्ठाण्णवावा अध्याय समाप्त झाला।