Adhyaya 86
या अध्यायात प्रभासक्षेत्राच्या दक्षिण भागात असलेल्या ‘पाण्डवेश्वर’ या प्रसिद्ध लिंगाचे माहात्म्य वर्णिले आहे. पाण्डवांच्या अज्ञातवास व वनवासाच्या काळात तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने ते प्रभासात येतात. सोमपर्वणी तटावर विधिपूर्वक पाचही पाण्डव क्रमाने लिंगप्रतिष्ठा करतात; मार्कंडेय आदी श्रेष्ठ ब्राह्मण ऋत्विज नेमले जातात, वेदमंत्रोच्चारांसह अभिषेक होतो आणि गोदानादी दाने दिली जातात। ऋषी प्रसन्न होऊन फलश्रुती सांगतात—जो पाण्डवप्रतिष्ठित पाण्डवेश्वराची श्रद्धेने पूजा करतो तो देव व अन्य दिव्य/अमानुष वर्गांतही पूज्य ठरतो; त्याचे पुण्य अश्वमेधयज्ञासमान होते. सन्निहिता-कुंडात स्नान करून, विशेषतः माघमासभर पाण्डवेश्वरपूजन केल्यास महाफळ मिळते व शेवटी पुरुषोत्तमाशी तादात्म्य प्राप्त होते; केवळ दर्शनानेही पापक्षय अनेकपटींनी वाढतो. लिंगाचे वैष्णवरूप वर्णन करून शैव तीर्थात वैष्णव समन्वय दर्शविला आहे।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यास्तु दक्षिणे भागे स्थितं लिंगं महाप्रभम् । पांडवेश्वरनामाढ्यं पंचभिः स्थापितं क्रमात्
ईश्वर म्हणाले—त्या स्थळाच्या दक्षिण भागी महाप्रभ लिंग स्थित आहे, ‘पांडवेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध; ते पाचही (पांडवांनी) क्रमाने स्थापित केले.
Verse 2
गुप्तचर्यां यदा याताः पांडवा वनवासिनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागताः
जेव्हा वनवासी पांडव गुप्तचर्येत (अज्ञातवासात) गेले, तेव्हा तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने ते प्रभास क्षेत्रात आले.
Verse 3
तस्मिन्काले महादेवि सं प्राप्ते सोमपर्वणि । स्थापयामासुस्ते सर्वे लिंगं संनिहिता तटे
महादेवि, त्या वेळी सोमपर्व येऊन ठेपल्यावर, त्या सर्वांनी सांनिहित्या तटी एक लिंग स्थापित केले.
Verse 4
मार्कण्डप्रमुखान्कृत्वा ऋत्विजो ब्राह्मणोत्तमान् । वेदोक्तैः कारयामासुरभिषेकं वृषान्ददुः
मार्कंडेयप्रमुख श्रेष्ठ ब्राह्मणांना ऋत्विज करून त्यांनी वेदोक्त विधीने अभिषेक करविला आणि दानरूपाने वृष (बैल) अर्पण केले।
Verse 5
ततः प्रसन्ना ऋषयो मार्कंडप्रमुखाः प्रिये । प्रतिष्ठितस्य लिंगस्य पांडवैर्वरवर्णिनि
त्यानंतर, हे प्रिये, मार्कंडेयप्रमुख ऋषी प्रसन्न झाले; हे वरवर्णिनि, पांडवांनी विधिपूर्वक प्रतिष्ठित केलेल्या त्या लिंगामुळे।
Verse 6
ऋषय ऊचुः । ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं पांडवपूजितम् । ते वै पूज्या भविष्यंति देवदानवरक्षसाम्
ऋषी म्हणाले—जे पांडवांनी पूजिलेल्या या लिंगाची पूजा करतील, ते देव-दानव-राक्षसांमध्येही निश्चयाने पूज्य ठरतील।
Verse 7
अश्वमेधफलं तेषां सम्यक्छ्रद्धार्चनेन वै । भविष्यति न संदेहो ह्यस्मद्वाक्यप्रभावतः
त्यांच्या सम्यक् श्रद्धायुक्त अर्चनेने त्यांना अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळेल; आमच्या वचनप्रभावामुळे यात संशय नाही।
Verse 8
स्नात्वा संनिहिताकुंडे योऽर्चयेत्पांडवेश्वरम् । माघे मासि समग्रे तु स साक्षात्पुरुषोत्तमः
जो संनिहिता-कुंडात स्नान करून पांडवेश्वराचे पूजन करतो—विशेषतः संपूर्ण माघमासभर—तो साक्षात् पुरुषोत्तमासारखा धन्य होतो।
Verse 9
दर्शनेनापि तस्यापि पापं याति सहस्रधा । विष्णुरूपो हि स प्रोक्तो नात्र कार्या विचारणा
त्याचे केवळ दर्शन झाले तरी पाप सहस्रपटीने नष्ट होते। कारण तो विष्णुरूप आहे असे सांगितले आहे—येथे विचार करण्याची गरज नाही।
Verse 86
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्ये पांडवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीतितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात, संनिहितीमाहात्म्यांतर्गत ‘पांडवेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक शहाऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला।