Adhyaya 85

Verse 1

देव्युवाच । तत्र संनिहिता प्रोक्ता या त्वया वृषभध्वज । कथं देव समायाता कुरुक्षेत्रान्महानदी । किं प्रभावा तु सा प्रोक्ता फलं स्नानादिकेन किम्

देवी म्हणाली— हे वृषभध्वज! तू तेथे ‘संनिहिता’ नावाची नदी असल्याचे सांगितलेस. हे देव, ती महानदी कुरुक्षेत्रातून कशी आली? तिचा प्रभाव काय, आणि स्नानादि केल्याने कोणते फळ मिळते?

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्र संनिहिता शुभा । पापघ्नी सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि

ईश्वर म्हणाले— हे देवी, ऐक; ती शुभा संनिहिता जिथे आहे ते मी सांगतो. ती सर्व प्राण्यांचे पाप नष्ट करते—केवळ दर्शनाने व स्पर्शानेही.

Verse 3

आदिनारायणाद्देवि पश्चिमे धनुषां त्रये । संस्थिता सा महादेवी सरिद्रूपा महानदी

हे देवी, आदिनारायणाच्या पश्चिमेस तीन धनुष्य-परिमाण अंतरावर ती महादेवी स्थित आहे—सरित्-रूप धारण केलेली ती महानदी आहे.

Verse 4

कथयामि समासेन तदुत्पत्तिं शृणु प्रिये । जरासंधभयाद्देवि विष्णुः परिजनैः सह

मी संक्षेपाने तिची उत्पत्ती सांगतो—प्रिये, ऐक. हे देवी, जरासंधाच्या भयाने विष्णु परिजनांसह…

Verse 5

गृहीत्वा यादवान्सर्वान्बालवृद्धवणिग्जनान् । स शून्यां मथुरां कृत्वा प्रभासं समुपागतः

सर्व यादवांना—बाल, वृद्ध व वणिकजनांसह—घेऊन, त्याने मथुरा ओस करून मग प्रभासास येऊन पोहोचला।

Verse 6

समुद्रं प्रार्थयामास स्थानं संवासहेतवे । एतस्मिन्नेव काले तु देवदेवो दिवाकरः

निवासासाठी योग्य स्थान मिळावे म्हणून त्याने समुद्राची प्रार्थना केली. आणि त्याच वेळी देवदेव दिवाकर (सूर्य)ही…

Verse 7

संग्रस्तो राहुणा देवि पर्वकाले ह्युपस्थिते । तं दृष्ट्वा यादवाः सर्वे विषादं परमं गताः

हे देवी, पर्वकाळ उपस्थित होताच सूर्य राहूने ग्रासला. ते पाहून सर्व यादव परम विषादात बुडाले.

Verse 8

अप्राप्ताः संनिहित्यायां तानुवाच जनार्द्दनः । मा विषादं यदुश्रेष्ठा व्रजध्वं मयि संस्थिते

संनिहितीला पोहोचण्यापूर्वीच जनार्दन त्यांना म्हणाला—“हे यदुश्रेष्ठांनो, विषाद करू नका; माझ्यात मन स्थिर करून पुढे जा.”

Verse 9

दृश्यतां मत्प्रभावोऽद्य धर्मा र्थमिह भूतले । आनयिष्याम्यहं सम्यक्पुण्यं सांनिहितं सरः

आज या भूतलावर धर्मार्थ माझा प्रभाव दिसू दे. मी निश्चयाने पुण्यदायक ‘सांनिहित’ सरोवर प्रकट करीन.

Verse 10

एवमुक्त्वा स भगवान्समाधिस्थो बभूव ह । एवं संध्यायतस्तस्य विष्णोरमिततेजसः

असे बोलून ते भगवान् समाधिस्थ झाले. अशा प्रकारे अमिततेजस्वी विष्णू ध्यान करू लागले—

Verse 11

प्रादुर्भूता ततस्तस्य वारिधाराऽग्रतः शुभा । बिभेद्य धरणीपृष्ठं स्नानार्थं चासुरद्विषः

तेव्हा त्यांच्या समोर शुभ जलधारा प्रकट झाली; तिने धरणीचा पृष्ठभाग भेदला—असुरद्वेषी प्रभूंनी स्नानार्थ तीर्थ देण्यासाठी.

Verse 12

तत स्ते यादवाः सर्वे रामसांबपुरोगमाः । चक्रुः स्नानं महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे

मग ते सर्व यादव—राम व सांब यांच्या पुढाकाराने—हे महादेवी, राहुग्रस्त दिवाकराच्या (ग्रहणकाळी) पवित्र स्नान करू लागले.

Verse 13

प्राप्तपुण्या बभूवुस्ते संनिहित्यासमुद्भवम् । कुरुक्षेत्रस्य यात्रायाः प्राप्य सम्यक्फलं हि ते

‘सांनिहिती’तून उद्भवलेले पुण्य मिळवून ते पुण्यवान झाले; खरेच त्यांनी कुरुक्षेत्र-यात्रेचे संपूर्ण फळ प्राप्त केले.

Verse 14

एवं तत्समनुप्राप्तं पुण्यं सान्निहितं सरः । तत्र स्नात्वा महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यशेषतः

अशा प्रकारे पुण्यदायी सान्निहित सरोवर प्राप्त झाले. हे महादेवी! राहुग्रस्त सूर्यकाळी तेथे स्नान केल्यास अग्निष्टोम यज्ञाचे संपूर्ण फळ निःशेष प्राप्त होते.

Verse 15

यस्तत्र भोजयेद्विप्रं षड्रसं विधिपूर्वकम् । एकेन भोजितेनैव कोटिर्भवति भोजिता

जो तेथे विधिपूर्वक षड्रसयुक्त अन्नाने एखाद्या ब्राह्मणास भोजन घालेल, तर एकालाच भोजन घातल्यानेही कोटींना भोजन घातल्यासारखे पुण्य होते.

Verse 16

यस्तत्र कारयेद्धोमं संनिहित्यासमीपतः । एकैकाहुतिदानेन कोटिहोमफलं लभेत्

जो तेथे सन्निहित्या जवळ होम करवील, तो प्रत्येक एकेक आहुती दिल्यानेच कोटी होमांचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 17

मन्त्रजाप्यं तु कुरुते तत्र स्थाने स्थितो यदि । एकैकमंत्रजाप्येन कोटिजाप्यफलं लभेत्

जर कोणी त्या स्थानी स्थित राहून मंत्रजप करील, तर प्रत्येक एकेक जपानेच कोटी जपांचे फळ प्राप्त होते.

Verse 18

सुवर्णदानं दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः । स्नात्वा संपूजनीयश्च आदिदेवो जनार्द्दनः

तेथील यात्रेचे पूर्ण फळ इच्छिणाऱ्यांनी सुवर्णदान करावे; आणि स्नान करून आदिदेव जनार्दनाची विधिपूर्वक पूजा करावी.

Verse 19

इति वै कथितं सम्यक्फलं सांनिहितं तव । श्रुतं पापहरं नृणां सम्यक्छ्रद्धावतां प्रिये

अशा रीतीने तुला सांनिहित्या याचे खरे फळ नीट सांगितले आहे। प्रिये, श्रद्धेने ऐकले असता ते मनुष्यांचे पाप नष्ट करणारे ठरते.

Verse 85

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्यवर्णनंनाम पंचाशीतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘सांनिहित्यामाहात्म्यवर्णन’ नावाचा पंच्याऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला.