
ईश्वर प्रभासक्षेत्रात विशालाक्षीच्या उत्तरेस जवळ असलेल्या अत्यंत प्रभावशाली ‘अर्घ्येश्वर’ लिंगाचे माहात्म्य सांगतात. हे लिंग देव व गंधर्वांनी पूजिलेले आणि शीघ्र फल देणारे मानले आहे. कथेत वाडवानल (समुद्राग्नी) धारण करणाऱ्या देवीचे आगमन येते. ती प्रभासास येऊन महोदधी पाहते व विधिपूर्वक प्रथम समुद्राला अर्घ्य अर्पण करते; नंतर महान् लिंगाची प्रतिष्ठापना करून यथाविधी पूजन करते आणि स्नानासाठी समुद्रात प्रवेश करते. नामनिर्देशही स्पष्ट केला आहे—अर्घ्य आधी अर्पण झाले आणि मग प्रभूची स्थापना झाली म्हणून हे लिंग ‘अर्घ्येश/अर्घ्येश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाले; ते पापप्रणाशक आहे. जो भक्त पंचामृताने लिंगाभिषेक करून नियमाने पूजा करतो, त्याला सात जन्मांपर्यंत विद्या प्राप्त होते, तो शास्त्राचा समर्थ आचार्य बनतो आणि संशयांचे निरसन करणारा ज्ञानी होतो. हा प्रभासखण्डातील या विभागाचा ६६वा अध्याय आहे.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महालिंगमर्घ्येश्वरमिति श्रुतम् । उत्तरे तु विशालाक्ष्या नातिदूरे व्यवस्थितम्
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर ‘अर्घ्येश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या महालिंगाकडे जावे. ते विशालाक्षीच्या उत्तरेस, फार दूर नाही, असे स्थित आहे.
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं हि सुरगन्धर्वपूजितम् । यदा देवी समायाता वडवानलधारिणी
हे लिंग अत्यंत महाप्रभावी असून देव व गंधर्वांनी पूजिलेले आहे. जेव्हा वडवानल धारण करणारी देवी तेथे आली…
Verse 3
प्रभासक्षेत्रमासाद्य दृष्ट्वा तत्र महोदधिम् । अर्घ्यं दत्तवती तत्र विधिना तन्महोदधेः
प्रभासक्षेत्रास येऊन तेथील महोदधी पाहून, तिने विधिपूर्वक त्या महान समुद्राला अर्घ्य अर्पण केले.
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महल्लिंगं संपूज्य विधिना ततः । प्रविवेशाथ देवेशि स्नानार्थं च महोदधौ
महालिंगाची प्रतिष्ठा करून आणि विधिपूर्वक संपूर्ण पूजा करून, हे देवेशी, ती स्नानासाठी महोदधीत प्रविष्ट झाली.
Verse 5
यस्मादर्घ्यं पुरा दत्त्वा पश्चा दीशः प्रतिष्ठितः । तेनार्घ्येशेति विख्यातं लिंगं पापप्रणाशनम्
कारण पूर्वी प्रथम अर्घ्य अर्पण झाले आणि नंतर ईश्वराची प्रतिष्ठा झाली; म्हणून हे लिंग ‘अर्घ्येश’ म्हणून विख्यात झाले—पापनाशक.
Verse 6
पंचामृतेन संस्नाप्य विधिना यस्तमर्चयेत् । सप्तजन्मानि देवेशि स विद्यामधिगच्छति । सम्यक्छास्त्रप्रवक्ता च सर्वसंदेहवित्तमः
हे देवेशि! जो विधिपूर्वक पंचामृताने त्यांचा अभिषेक करून पूजन करतो, तो सात जन्मांपर्यंत खरी विद्या प्राप्त करतो; शास्त्रांचा सम्यक् प्रवक्ता होतो आणि सर्व संशयांचे निरसन करणारा श्रेष्ठ ज्ञाता ठरतो।
Verse 66
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽर्घ्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्षष्टितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘अर्घ्येश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक छयासष्टावा अध्याय समाप्त झाला।