Adhyaya 62
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 62

Adhyaya 62

अध्याय ६२ मध्ये ईश्वर ललितेच्या संदर्भाने पूर्व दिशेकडे ठराविक अंतरावर (दश-धन्वंतर) असलेल्या देवप्रिय तिसऱ्या पवित्र ‘चत्वर’चे वर्णन करतात. त्या क्षेत्राच्या रक्षणासाठी ईश्वरांनी प्रतिष्ठापित केलेली अत्यंत सामर्थ्यशाली देवी ‘क्षेत्र-दूती’, ‘महारौद्री’ आणि ‘रुद्रशक्ती’ म्हणून ओळखली जाते. देवी भूतगणांसह जीर्ण घरे, उद्याने, प्रासाद, अट्टालिका, रस्ते व सर्व चौरस्त्यांत संचार करते आणि रात्री क्षेत्राच्या मध्यभागी पहारा देते. महानवमीच्या दिवशी स्त्री किंवा पुरुषाने विधिपूर्वक विविध उपहारांनी तिची पूजा करावी, असे विधान आहे. हे माहात्म्य पापनाशक व समृद्धिदायक असून देवी प्रसन्न झाल्यास इच्छित फल देते. यात्राफल इच्छिणाऱ्यांनी त्या स्थळी दाम्पत्याला भोजन घालावे, अशीही शिकवण दिली आहे.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तृतीयां चत्वरप्रियाम् । ललितापूर्वदिग्भागे दशधन्वंतरे स्थिताम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर चत्वरास प्रिय अशी तृतीया देवीकडे जावे. ती ललितेच्या पूर्व दिशाभागात दहा धनुष्य अंतरावर स्थित आहे.

Verse 2

क्षेत्रदूतीं महारौद्रीं रुद्रशक्तिं महाप्रभाम् । क्षेत्ररक्षाविधौ तत्र मया मुक्तां तु मध्यतः

ती क्षेत्रदूती, महारौद्री, रुद्रशक्ती व महाप्रभा आहे. त्या क्षेत्राच्या रक्षणविधीसाठी मी तिला तेथे मध्यभागी नियुक्त केले आहे.

Verse 3

कोटिभूतसमायुक्ता महाकाया महाप्रभा । जीर्णे गृहे तथोद्याने प्रासादाट्टालके पथि

ती कोट्यवधी भूतांनी युक्त, महाकाया व महाप्रभा आहे. ती जीर्ण घरांत, उद्यानांत, प्रासाद-आट्टालिकांत आणि मार्गावर (दिसून येते).

Verse 4

चत्वरेषु च सर्वेषु क्षेत्र मध्यस्थिता सती । रात्रौ पर्यटते देवी भूतानां कोटिभिर्वृता

सर्व चत्वरांत व क्षेत्राच्या मध्यभागी प्रतिष्ठित अशी ती सती देवी रात्री विचरते, कोट्यवधी भूतगणांनी वेढलेली असते.

Verse 5

महानवम्यां यस्तत्र नारी वाथ नरोपि वा । नानापूजोपचारैश्च पूजयेद्विधिवच्छुभाम्

महानवमीच्या दिवशी तेथे जो कोणी—स्त्री असो वा पुरुष—विधिपूर्वक नानाविध पूजोपचारांनी त्या शुभा देवीची पूजा करावी.

Verse 7

इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहा त्म्यं पापनाशनम् । क्षेत्रदूत्यास्तृतीयायाः श्रुतमैश्वर्यकारकम्

अशा रीतीने संक्षेपाने पापनाशक माहात्म्य सांगितले. तृतीय क्षेत्रदूतीचे हे श्रवण ऐश्वर्य व प्रभुत्व देणारे आहे.

Verse 9

तस्य तुष्टाऽखिलान्कामान्सादेवी संप्रदास्यति । दंपत्योर्भोजनं तत्र देयं यात्राफलेप्सुभिः

त्या भक्तावर प्रसन्न होऊन ती देवी सर्व इच्छा प्रदान करील. आणि तेथे यात्राफळ इच्छिणाऱ्यांनी दांपत्याला भोजन द्यावे.

Verse 62

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चत्वरादेवीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विषष्टितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यातील ‘चत्वरादेवीमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा बासष्टावा अध्याय समाप्त झाला.