Adhyaya 57

Verse 1

ईश्वर उवाच । पंचैवं सिद्धलिंगानि कथितानि तव प्रिये । यश्चैनं वेद संकेतं क्षेत्रवासी स उच्यते

ईश्वर म्हणाले—हे प्रिये! अशा प्रकारे पाच सिद्धलिंग तुला सांगितली. आणि जो हा पवित्र संकेत जाणतो, तोच खऱ्या अर्थाने क्षेत्रवासी म्हणविला जातो।

Verse 2

अथ शक्तित्रयाणां ते रौद्रीणां वच्मि विस्तरम् । इच्छा क्रियाज्ञानशक्त्यस्तिस्रस्ताः परिकीर्त्तिताः

आता मी तुला रुद्राच्या शक्तित्रयाचा विस्तार सांगतो. इच्छा-शक्ती, क्रिया-शक्ती आणि ज्ञान-शक्ती—या तीन शक्ती म्हणून कीर्तिल्या आहेत.

Verse 3

पुनस्तासां पूजनायानुक्रमं क्रमतः शृणु । चतुर्दश तथा पंच पूर्वमुक्तानि यानि तु

पुन्हा त्यांच्या पूजेसाठीचा क्रम यथाक्रम ऐक. पूर्वी सांगितलेली चौदा आणि तसेच पाच—

Verse 4

चत्वारि त्रीणि चैकं वा यथाशक्त्याभिपूज्य च । लिंगानि तानि संपूज्य शक्तीस्तिस्रस्ततोऽर्चयेत्

यथाशक्ती चार, किंवा तीन, किंवा एक यांचेही पूजन करावे. त्या लिंगांचे सम्यक् पूजन करून मग त्या तीन शक्तींची अर्चना करावी.

Verse 5

सोमेशादीशदिग्भागे वरारोहेति या स्मृता । अमा कला सा सोमस्य उमा पश्चात्प्रकीर्त्तिता

सोमनाथ (सोमेश) यांच्या ईश-दिशाभागात जी ‘वरारोहा’ म्हणून स्मरली जाते, ती सोमाची ‘अमा-कला’ आहे; पुढे तीच ‘उमा’ म्हणूनही कीर्तिली आहे.

Verse 6

इच्छाशक्तिस्तु सा ज्ञेयाप्रभासक्षेत्रसंस्थिता । तत्र देवि हितार्थाय सर्वेषां प्राणिनां भुवि

ती ‘इच्छा-शक्ती’ म्हणून जाणावी, जी प्रभासक्षेत्रात संस्थित आहे. हे देवि, तेथे ती भुवीवरील सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी विराजते.

Verse 7

तस्या माहात्म्यमखिलं कथयामि तवाधुना । पुरा सोमेन त्यक्ताभिर्भार्याभिस्तु वरानने

आता मी तुला तिचे संपूर्ण माहात्म्य सांगतो. हे वरानने, पूर्वी सोमाला त्याच्या भार्यांनी त्यागले होते—

Verse 8

षड्विंशद्भिस्तपस्तप्तं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । गौरी साऽराध्यमानाथ दिव्यवर्षगणान्बहून्

शुभ प्राभास-क्षेत्री त्यांनी सव्वीस वर्षे तप केले. तेथे देवी गौरीची अनेक दिव्य वर्षे अखंड आराधना झाली.

Verse 9

तासां प्रत्यक्षतां प्राप्ता पार्वती परमेश्वरी । उवाच वरदा ब्रूत यद्वो मनसि संस्थितम्

तेव्हा परमेश्वरी पार्वती त्यांच्या समोर प्रत्यक्ष प्रकट झाली आणि वरदायिनी होऊन म्हणाली—“तुमच्या मनात जे आहे ते सांगा.”

Verse 10

अथ ताश्चाब्रुवन्देवि यदि तुष्टासि पार्वति । सौभाग्यं देहि नो भूरि लावण्यं परमं तथा

मग त्या म्हणाल्या—“हे देवी, हे पार्वती, तू प्रसन्न असशील तर आम्हाला भरपूर सौभाग्य दे आणि तसेच परम लावण्यही दे.”

Verse 11

त्यक्ताः सर्वा वयं देवि निर्दोषाः स्वामिना शुभे । दौर्भाग्यदोषसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिताः

“हे देवी, हे शुभे, आम्ही सर्व निर्दोष असूनही आमच्या स्वाम्यांनी आम्हाला त्यागले आहे. दौर्भाग्याच्या दोषाने दग्ध होऊन आम्ही खरोखरच दौर्भाग्याने पीडित आहोत.”

Verse 12

गौर्युवाच । अद्यप्रभृति सर्वा वः समं द्रक्ष्यति रात्रिपः । प्रसादान्मम चार्वंग्यो नैतन्मिथ्या भविष्यति

गौरी म्हणाली— आजपासून राजा (तुमचे पती) तुम्हा सर्वांकडे समदृष्टीने पाहील. हे सुंदरांगिनींनो, माझ्या कृपेने हे खोटे ठरणार नाही.

Verse 13

वरदा चेति मन्नाम वरदानाद्भविष्यति । इहागत्य तु या नारी पूजयिष्यति मां शुभाम्

वर देण्यामुळे माझे नाव ‘वरदा’ असे होईल. जी स्त्री येथे येऊन मला—शुभेला—पूजेल,

Verse 14

न दौर्भाग्यं कुले तस्याः क्वचित्प्राप्स्यंति योषितः । माघमासे तृतीयायामुपवासपरायणा

माघ महिन्याच्या तृतीयेला ज्या स्त्रिया उपवासपरायण राहतील, त्यांच्या कुळात स्त्रियांना कुठेही दुर्भाग्य येणार नाही.

Verse 15

या मां द्रक्ष्यति सुश्रोणी मत्तुल्या सा भवि ष्यति । दम्पती षोडशैवात्र परिधाप्य प्रयत्नतः

जी सुश्रोणी स्त्री मला दर्शन देईल, ती माझ्यासारखी होईल. येथे प्रयत्नपूर्वक सोळा दांपत्यांना वस्त्रे परिधान करावीत (वस्त्रदान करावे).

Verse 16

फलानि भक्ष्यभोज्यं च पक्वान्नानि च षोडश । या प्रदास्यति वै नारी सा तूमैव भविष्यति

फळे, भक्ष्य-भोज्य आणि पक्वान्ने—अशी सोळा प्रकारची दाने जी स्त्री श्रद्धेने देईल, ती तुमच्याच समान होईल.

Verse 17

एतद्गौरीव्रतंनाम तृतीयायां तु कारयेत् । अप्रसूता च या नारी या नारी दुर्भगा भवेत्

यास ‘गौरी-व्रत’ असे नाव आहे; तृतीया तिथीस ते निश्चयाने करावे. जी स्त्री अपत्यहीन आहे, आणि जी स्त्री दुर्भाग्यग्रस्त आहे—

Verse 18

पुमानसकृदप्यैवं कृत्वा प्राप्स्यत्यभीप्सितम् । एवमुक्त्वा स्थिता तत्र सा देवी चारुलोचना

पुरुषानेही असेच एकदाही केले तरी तो अभिष्ट फल प्राप्त करील. असे सांगून ती चारुलोचना देवी तेथेच स्थिर राहिली.

Verse 19

पश्यते रात्रिनाथश्च सर्वास्ता रोहिणीं यथा । अन्यापि दुःखसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिता

रात्रिनाथ चंद्राने त्या सर्वांकडे रोहिणीकडे पाहतो तसे पाहिले. तेव्हा आणखी एक स्त्रीही—दुःखाने दग्ध व दुर्भाग्याने पीडित—तेथे आली.

Verse 20

अपूजयदुमां देवीं सुभगा साऽभवत्ततः । इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं शक्तिसंभवम्

तिने देवी उमेची पूजा केली, आणि त्यामुळे ती सुभगा (सौभाग्यवती) झाली. अशा रीतीने शक्तिसंभव माहात्म्य संक्षेपाने सांगितले आहे.

Verse 21

सोमेश्वरे वरारोहा नामेति कथितं तव । सर्वपापक्षयकरं सर्वदारिद्र्यनाशनम्

सोमेश्वर येथे (ही देवी) ‘वरारोहा’ या नावाने तुला सांगितली आहे. (तिचे माहात्म्य) सर्व पापांचा क्षय करणारे आणि सर्व दारिद्र्य नाश करणारे आहे.

Verse 57

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरारोहामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपंचाशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात “वरारोहामाहात्म्यवर्णन” नामक सत्तावन्नावा अध्याय समाप्त झाला।