Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

नातिदूरे स्थितं तत्र स्वयं शुक्रेण निर्मितम् । यत्र संजीवनीं प्राप्तो विद्यां रुद्रप्रभावतः

Transliteration

nātidūre sthitaṃ tatra svayaṃ śukreṇa nirmitam | yatra saṃjīvanīṃ prāpto vidyāṃ rudraprabhāvataḥ

Translation

तेथे फार दूर नाही, स्वयं शुक्राने निर्मिलेला एक देवालय आहे—जिथे रुद्राच्या प्रभावाने त्याने ‘संजीवनी’ नावाची जीवनदायिनी विद्या प्राप्त केली.

Word by Word

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अतिदूरे: too far (away)
• अतिदूरे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अतिदूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग; सप्तमी, एकवचन (locative adverbial: ‘too far away’)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (referring to ‘लिङ्गम्’ understood)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: ‘there’)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta-nirdeśa (Agent emphasis/कर्तृनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मवाचक (reflexive adverb: ‘by oneself’)

• शुक्रेण: by Śukra
• शुक्रेण: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; तृतीया, एकवचन

• निर्मितम्: made/constructed
• निर्मितम्: Karmaṇi-bhāva (Passive predicate/कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: नि + मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (referring to ‘लिङ्गम्’ understood)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Relative location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: ‘where’)

• संजीवनीम्: the Saṃjīvanī (reviving)
• संजीवनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संजीवनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• प्राप्तः: obtained
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकृदन्त (past participle, active sense); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (subject: Śukra understood)

• विद्याम्: knowledge
• विद्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• रुद्रप्रभावतः: due to Rudra’s power
• रुद्रप्रभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
• Form: अव्यय; तद्धितान्त ‘-तस्’ (ablatival adverb); ‘रुद्रप्रभाव’ इति तत्पुरुषसमास-आधारः

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śukra-nirmita shrine (Saṃjīvanī-prāpti-sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A compact shrine built by Śukra; a narrative overlay shows Śukra receiving Saṃjīvanī-vidyā through Rudra’s radiance—mantra syllables or a luminous stream descending upon him.

Characters & Entities

• Śukra
• Rudra
• Saṃjīvanī Vidyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine knowledge and extraordinary boons are portrayed as arising from Rudra’s grace, anchored to a sacred place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śukra’s self-made shrine/liṅga site in Prabhāsakṣetra, associated with receiving Saṃjīvanī vidyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse provides the site’s origin-glory (māhātmya) as motivation for worship.