Adhyaya 48
या अध्यायात प्रभास-क्षेत्रातील एका स्थानिक तीर्थाची कथा येते. ईश्वर देवीला सांगतात की पश्चिमेस विभूतीश्वराजवळ भृगुवंशी शुक्राने प्रतिष्ठापित केलेले शिवलिंग आहे; त्याचे दर्शन व स्पर्श केल्याने पापहरण होते आणि अंतःकरण शुद्ध होते। कथेत शुक्राला रुद्रकृपेने व घोर तपश्चर्येने संजीवनी-विद्या प्राप्त झाल्याचा प्रसंग आहे. दैवी कार्यासाठी शंभूने त्यांना गिळले; देवाच्या उदरातही शुक्राने तप चालू ठेवले, महादेव प्रसन्न होऊन त्यांना मुक्त करतात—यातून या लिंगाचे नाव व पावित्र्य स्पष्ट होते। पुढे उपासना-विधी सांगितला आहे—स्थिर मनाने लिंगपूजन, मृत्युंजय मंत्राचा एक लक्ष जप, पंचामृत अभिषेक आणि सुगंधी पुष्पपूजा। फलश्रुती—मृत्युभयापासून संरक्षण, पापनाश, इच्छित फलप्राप्ती व ऐश्वर्यादी सिद्धी; हे सर्व स्थिर भक्तीवर अवलंबून आहे।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं शुक्रप्रतिष्ठितम् । सर्वपापहरं देवि विभूतीश्वरपश्चिमे
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, शुक्राने प्रतिष्ठित केलेल्या शिवलिंगाकडे जावे। हे देवी, ते सर्वपापहर असून विभूतीश्वराच्या पश्चिमेस स्थित आहे।
Verse 2
नातिदूरे स्थितं तत्र स्वयं शुक्रेण निर्मितम् । यत्र संजीवनीं प्राप्तो विद्यां रुद्रप्रभावतः
तेथे फार दूर नाही, स्वयं शुक्राने निर्मिलेला एक देवालय आहे—जिथे रुद्राच्या प्रभावाने त्याने ‘संजीवनी’ नावाची जीवनदायिनी विद्या प्राप्त केली.
Verse 3
संतप्य तु महाघोरं तपोवर्षसहस्रकम् । संप्रसाद्य विरूपाक्षं योऽवाप ग्रहतां सुधीः
त्याने हजार वर्षे अत्यंत घोर तप करून विरूपाक्ष (शिव) प्रसन्न केला; आणि तो सुधी ग्रहत्वास प्राप्त झाला.
Verse 4
ग्रस्तेन शंभुना येन देवकार्यार्थसिद्धये । तत्रोदरगतेनैव तपस्तप्तं सुदुष्करम्
देवकार्य सिद्ध व्हावे म्हणून शंभूने त्याला गिळले; आणि (शिवाच्या) उदरात असूनही त्याने तेथे अत्यंत दुष्कर तप केले.
Verse 5
वर्षाणामयुतं साग्रं तुष्टिं नीतो महेश्वरः । निष्कासितस्ततः शीघ्रं शुक्र मार्गेण शंभुना
दहा हजारांहून थोडी अधिक वर्षे झाल्यावर महेश्वर प्रसन्न झाले; मग शंभूने त्याला ‘शुक्र-मार्गा’ने शीघ्र बाहेर काढले.
Verse 6
ततः शुक्रेति नामाभूद्भार्गवस्य महात्मनः । तदाराधयते लिंगं यः कृत्वा निश्चलं मनः
त्यानंतर तो महात्मा भार्गव ‘शुक्र’ या नावाने प्रसिद्ध झाला. जो मन स्थिर करून त्याने प्रतिष्ठित केलेल्या लिंगाची आराधना करतो, तोच त्याचे खरे प्रसादन करतो.
Verse 7
मृत्युंजयं जपेल्लक्षं स समीहितमाप्नुयात्
जो मृत्युञ्जय मंत्राचा एक लक्ष जप करतो, तो इच्छित फल प्राप्त करतो.
Verse 8
तं दृष्ट्वा त्वथवा स्पृष्ट्वा जन्मादिमरणान्तकात् । मुच्यते पातकान्मृत्योः प्रसादात्तस्य भामिनि
हे भामिनि! त्या (लिंग/देव) चे केवळ दर्शन किंवा स्पर्श केल्यानेही, जन्माच्या आरंभापासून मृत्यूच्या अंतापर्यंत—पापांपासून व मृत्यूपासूनही—त्या प्रभूच्या कृपेने मुक्ती मिळते.
Verse 9
मृतसंजीवनार्थं यदैश्वर्यमणिमादिकम् । प्राप्नुयान्नात्र संदेहो यस्य भक्तिः सुनिश्चला
मृतसंजीवनासाठी अणिमा इत्यादी जे काही ऐश्वर्य-सिद्धी अपेक्षित असतील, ज्याची भक्ती अढळ आहे तो त्या प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
Verse 10
पंचामृतेन संस्नाप्य देवं शुकप्रतिष्ठितम् । सुगन्धपुष्पैः संपूज्य शौक्रीं पीडां स नाप्नुयात्
शुकाने प्रतिष्ठित केलेल्या देवाला पंचामृताने स्नान घालून व सुगंधी पुष्पांनी पूजन केल्यास, शौक्री पीडा (शुक्र-संबंधी त्रास) होत नाही.
Verse 11
इति सर्वं समासेन माहात्म्यं शुक्रदैवतम् । कथितं तव सुश्रोणि श्रुतं पापभयापहम्
अशा रीतीने, हे सुश्रोणि, शुक्रदैवताचे सर्व माहात्म्य मी तुला संक्षेपाने सांगितले; याचे श्रवणमात्र पाप व भय नष्ट करते।
Verse 48
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शुक्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘शुक्रेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक अष्टचत्वारिंश अध्याय समाप्त झाला।