Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 72

Devanagari script

अग्निमीडेति वेदोक्तप्रभावः सुरसुंदरि । कालाग्निरुद्रनामा च देवैः सर्वैरुदाहृतम्

Transliteration

agnimīḍeti vedoktaprabhāvaḥ surasuṃdari | kālāgnirudranāmā ca devaiḥ sarvairudāhṛtam

Translation

हे सुरसुंदरी, वेदातील ‘अग्निम् ईडे’ या वचनांनी वर्णिलेला जो प्रभाव आहे, तो सर्व देवांनी ‘कालाग्निरुद्र’ या नावाने उच्चारला आहे.

Word by Word

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• ईळे: I praise
• ईळे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईळ्/ईड् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः (1st), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; वैदिक-प्रयोगः (I praise)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण-सूचकः (quotative particle)

• वेदोक्तप्रभावः: the power/effect stated in the Veda
• वेदोक्तप्रभावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद + उक्त + प्रभाव (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; 'वेदेन उक्तः प्रभावः'

• सुरसुंदरि: O beautiful one among the gods
• सुरसुंदरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; 'सुराणां सुन्दरी'

• कालाग्निरुद्रनामा: named Kālāgnirudra
• कालाग्निरुद्रनामा: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कालाग्निरुद्र + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'कालाग्निरुद्र-नाम' = named Kālāgnirudra

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः (conjunction)

• देवैः: by the gods
• देवैः: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), बहुवचनम्

• सर्वैः: all
• सर्वैः: Karana (Qualifier of agent/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; देवैः-विशेषणम्

• उदाहृतम्: has been proclaimed/declared
• उदाहृतम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + आ + हृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used predicatively); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-भावः (has been proclaimed)

Speaker

Śiva (addressing a goddess; consistent with sureśvarī/surasuṃdarī vocatives nearby)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Kālāgnirudra-bhāva)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī addressed as ‘surasundarī’

Visual Art Cues

Scene: A goddess listens as the speaker points to a sacred fire/inner flame; above it, the words ‘agnim īḍe’ appear as a luminous script transforming into the form of Kālāgnirudra—Rudra wreathed in time-fire yet serene in authority.

Characters & Entities

• Agni
• Veda
• Kālāgnirudra
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa harmonizes Vedic praise of Agni with Śaiva theology, interpreting that power as Kālāgnirudra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Prabhāsa-kṣetra, since Kālāgnirudra/Bhairava is being established there in the surrounding passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it references Vedic praise (‘agnim īḍe’) as theological grounding.