Adhyaya 361
अध्याय ३६१ मध्ये ईश्वर–देवी संवादातून संक्षिप्त तीर्थोपदेश दिला आहे. साधकाने हिरण्यातटाकडे जावे असे सांगून, तेथे ‘घटिकास्थान’ नावाचे विशिष्ट स्थान दर्शविले आहे; हे स्थान पूर्वी एका सिद्ध-ऋषीशी संबंधित होते असे वर्णन येते. या तीर्थाची पवित्रता मृकंडूच्या योगसिद्धीमुळे प्रकट झाली असे सांगितले आहे. त्यांनी ध्यान-योगाने—एक नाडी-परिमाणात फलसिद्धी झाल्याचा उल्लेख करत—त्याच ठिकाणी शिवलिंगाची स्थापना केली. हे लिंग ‘मार्कंडेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध असून, त्याचे दर्शन व पूजन केवळ केले तरी सर्व पापांचे उपशमन/नाश होतो असे प्रतिपादन आहे. अंतर्मुख तपश्चर्या आणि लोकांना सुलभ भक्ती-सेवा यांचा संबंध दाखवत प्रभासक्षेत्रातील सूक्ष्म तीर्थ-नकाशा यात्राविधी म्हणून येथे उलगडतो.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यातटसंस्थितम् । घटिकास्थानमिति च यत्र सिद्धः पुरा ऋषिः
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, हिरण्या नदीच्या तटावर स्थित ‘घटिकास्थान’ म्हणून प्रसिद्ध स्थानी जावे, जिथे प्राचीन काळी एका ऋषींनी सिद्धी प्राप्त केली होती।
Verse 2
नाड्यैकया मृकण्डस्तु ध्यानयोगाद्वरानने । तत्रैव स्थापितं लिंगं मार्कंडेश्वरनामतः । सर्वपापोपशमनं दर्शनात्पूजनादपि
हे वरानने! मृकंडाने ध्यानयोगाच्या सामर्थ्याने एका नाडी-क्षणातच तेथे मार्कंडेश्वर नामक लिंग स्थापित केले. त्याचे दर्शन व पूजन केल्याने सर्व पापांचे शमन होते.
Verse 360
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मार्कंडेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षष्ट्युत्तर त्रिशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांत ‘मार्कंडेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा ३६१ वा अध्याय समाप्त झाला.