Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं वै हाटकेश्वरम् । नलेश्वरात्पूर्वभागे शतधन्वंतरद्वये

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi liṃgaṃ vai hāṭakeśvaram | naleśvarātpūrvabhāge śatadhanvaṃtaradvaye

Translation

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, नलेश्वराच्या पूर्वेस दोनशे धनुष्य अंतरावर स्थित ‘हाटकेश्वर’ नामक लिंगाचे दर्शन घेण्यासाठी जावे।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative Singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse/time link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—सम्बन्ध/अनन्तर (sequence adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; Parasmaipada

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; Vocative Singular

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative Singular

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis/assurance)

• हाटक-ईश्वरम्: Hāṭakeśvara
• हाटक-ईश्वरम्: Karma (Apposition to लिङ्गम्/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हाटक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative Singular; समासः—तत्पुरुष (हाटकस्य ईश्वरः)

• नल-ईश्वरात्: from Naleśvara
• नल-ईश्वरात्: Apadana (From/starting point/अपादान)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative Singular; समासः—तत्पुरुष (नलस्य ईश्वरः)

• पूर्व-भागे: in the eastern part
• पूर्व-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative Singular; समासः—तत्पुरुष (पूर्वः भागः)

• शत-धनु-अन्तर-द्वये: at a distance of two hundred bows
• शत-धनु-अन्तर-द्वये: Adhikarana (Measure/distance locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक) + धनुस् (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative Singular; परिमाणवाचक-समासः (शतधनुषाम् अन्तरं द्वयम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī, indicating the next liṅga on the Prabhāsa route; a pilgrim-path with markers, the sea-breeze of Saurāṣṭra, and a small shrine to Hāṭakeśvara east of Naleśvara.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Hāṭakeśvara
• Naleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred travel in Prabhāsa Kṣetra is presented as a guided sequence of darśana, linking one liṅga to another within a sanctified map.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara liṅga, described relative to Naleśvara in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to proceed to (visit) Hāṭakeśvara; no offerings are specified in this verse.