Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तस्य दक्षिणनैरृत्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं पापहरं देवि स्वयं सोमप्रतिष्ठितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tasya dakṣiṇanairṛtye nātidūre vyavasthitam | liṃgaṃ pāpaharaṃ devi svayaṃ somapratiṣṭhitam

Translation

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, त्याच्या दक्षिण-पश्चिमेस फार दूर नाही असे पापहर लिंग स्थित आहे; ते स्वयं सोम (चंद्र) यांनी प्रतिष्ठापिले आहे.

Word by Word

• īśvaraḥ: Īśvara
• īśvaraḥ: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: īśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (वचँ परिभाषणे)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• tasya: of it/of that
• tasya: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• dakṣiṇa-nairṛtye: in the southern and south-western (quarter)
• dakṣiṇa-nairṛtye: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: dakṣiṇa (प्रातिपदिक) + nairṛtya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वः (दक्षिण-नैरृत्य-दिशोः) दिक्प्रदेशे

• na: not
• na: Negation (Nipāta/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः

• ati-dūre: very far (away)
• ati-dūre: Adhikarana (Location/degree/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ati (अव्यय/उपसर्ग) + dūra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः (‘अति दूरतः/अत्यन्तं दूर’), ‘न’ इत्यनेन निषिद्धम्

• vyavasthitam: situated; established
• vyavasthitam: Karta/Predicate (Predicative/विशेष्य-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vyavasthita (प्रातिपदिक; √sthā स्था गतिनिवृत्तौ/अवस्थान, उपसर्गाः vi-ava-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘स्थितम्/स्थितम्’

• liṅgam: liṅga (Śiva emblem)
• liṅgam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: liṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• pāpa-haram: sin-removing
• pāpa-haram: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāpa (प्रातिपदिक) + hara (प्रातिपदिक; √hṛ हरँ हरणे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (‘पापं हरति’), विशेषणम्

• devi: O goddess
• devi: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: devī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• svayam: by himself
• svayam: Kartṛviśeṣaṇa (Agent-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: svayam (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्वयम्-शब्दः (reflexive adverb)

• soma-pratiṣṭhitam: installed by Soma
• soma-pratiṣṭhitam: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: soma (प्रातिपदिक) + pratiṣṭhita (प्रातिपदिक; √sthā स्था, उपसर्गः prati-, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थः (‘सोमेन प्रतिष्ठितम्’), विशेषणम्

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara (Candreśa) Liṅga

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaking to Devī, pointing toward the south-west where a radiant liṅga stands; Soma (Moon-god) is shown in the past act of consecration, pouring water and offering white lotuses.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara)
• Devī (Pārvatī)
• Soma/Candramā (Moon)
• Liṅga (Candreśvara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred installations made with devotion become enduring sources of purification; Śiva-liṅga worship removes pāpa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Candreśvara liṅga area within Prabhāsakṣetra, associated with Soma’s installation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, worship of the Soma-established liṅga for sin-removal; details follow in subsequent verses.