Adhyaya 342
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 342

Adhyaya 342

अध्याय ३४२ मध्ये प्रभासखण्डातील ईश्वरांचे स्थानविशेष उपदेश येतात। दक्षिण–नैरृत्य दिशेला थोड्याच अंतरावर सोम (चंद्र) यांनी स्वयंप्रतिष्ठित केलेले पापहर लिंग ‘चंद्रेश/चंद्रेश्वर’ म्हणून वर्णिले आहे. त्याच्या जवळ ‘अमृतकुंड’ हे पवित्र जलाशय असून त्यालाच ‘कलाकुंड’ असेही म्हणतात। येथे विधीचा क्रम स्पष्ट आहे—प्रथम कुंडात स्नान, नंतर चंद्रेश्वराची पूजा. असे केल्यास उपासकाला सहस्र वर्षांच्या तपाचे फळ मिळते, अशी फलश्रुती आहे. तसेच चंद्राने बांधलेला एक तडाग सांगितला आहे—सोळा धनुष्य-परिमाणात विस्तृत—आणि चंद्रेशाच्या संदर्भाने पूर्व–पश्चिम दिशेत स्थित; त्यामुळे हा भाग तीर्थमार्गदर्शक नकाशासारखा ठरतो. उपसंहारात याचे स्थान प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यातील आशापूरामाहात्म्य प्रवाहात दर्शविले आहे।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्य दक्षिणनैरृत्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं पापहरं देवि स्वयं सोमप्रतिष्ठितम्

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, त्याच्या दक्षिण-पश्चिमेस फार दूर नाही असे पापहर लिंग स्थित आहे; ते स्वयं सोम (चंद्र) यांनी प्रतिष्ठापिले आहे.

Verse 2

तत्रैवामृतकुण्डं तु कलाकुण्डं तु तत्स्मृतम् । तत्र स्नात्वा तु चंद्रेशं यो नरः पूजयिष्यति

तेथेच अमृतकुंड आहे; तेच कलाकुंड असेही स्मरले जाते. तेथे स्नान करून जो पुरुष चंद्रेश (चंद्रेश्वर) याची पूजा करील…

Verse 3

स तु वर्षसहस्रस्य तपःफलमवाप्स्यति । तत्रैव संस्थितं देवि तडागं चंद्रनिर्मितम्

…तो निश्चयाने हजार वर्षांच्या तपाचे फळ प्राप्त करतो. आणि तेथेच, हे देवी, चंद्राने निर्मिलेला एक तळेही स्थित आहे.

Verse 4

धनुःषोडशविस्तारं चंद्रेशात्पूर्वपश्चिमे । तत्पूर्वं ते समाख्यातं मुक्तिदानादिपूर्वकम्

चंद्रेशाच्या पूर्व-पश्चिमेस त्याचा विस्तार सोळा धनुष्य आहे. मुक्तिदान इत्यादी त्याचा प्रभाव मी तुला पूर्वीच सांगितला आहे.

Verse 342

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य आशापूरमाहात्म्ये चंद्रेश्वरकलाकुण्डतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एक्याऐंशी-सहस्री संहितेतील सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत आशापूरमाहात्म्ये “चंद्रेश्वर–कलाकुंड तीर्थमाहात्म्यवर्णन” नामक तीनशे बेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।