Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 74

Devanagari script

तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः

Transliteration

tatra snātvā mahādevi jāleśvarasamarcanāt | āpastaṃbaśca nābhāgo niṣādā matsyajīvinaḥ

Translation

हे महादेवि, तेथे स्नान करून आणि जालेश्वराचे विधिपूर्वक पूजन केल्याने आपस्तंब, नाभाग तसेच मासेमारीवर उपजीविका करणाऱ्या निषादांनाही शुभ फल प्राप्त झाले.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; adverb of place

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having bathed’

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन; vocative ‘O great goddess’

• जालेश्वरसमर्चनात्: from the worship of Jāleśvara
• जालेश्वरसमर्चनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: जालेश्वर (प्रातिपदिक) + समर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘जालेश्वरस्य समर्चनम्’ (षष्ठी-तत्पुरुष), Ablative ‘from/by (the result of) worship’

• आपस्तंबः: Āpastamba
• आपस्तंबः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आपस्तम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• नाभागः: Nābhāga
• नाभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name

• निषादाः: Niṣādas (fisherfolk)
• निषादाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मत्स्यजीविनः: living by fishing
• मत्स्यजीविनः: Karta-predicative (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक) + जीविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘मत्स्येन जीविनः’ (तृतीया-तत्पुरुष) = those who live by fish

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: At a coastal/riverine shrine of Jāleśvara, pilgrims bathe and then offer bilva, flowers, and lamps to a Śiva-liṅga; among them are a sage (Āpastamba), a king (Nābhāga), and fisherfolk Niṣādas, all receiving equal grace.

Characters & Entities

• Jāleśvara
• Āpastamba
• Nābhāga
• Niṣāda
• Mahādevī (Devī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snāna and sincere Śiva worship grant upliftment broadly—crossing social boundaries through devotion and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jāleśvara tīrtha/shrine in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at the site and samarcana (proper worship/arcana) of Jāleśvara.