Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 162

Devanagari script

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

Transliteration

brahmopendrastu dogdhā vai teṣāmāsītkuberataḥ | vatsaḥ sumālī balavānkṣīraṃ rudhirameva ca

Translation

त्यांच्यासाठी—कुबेरापासून सुरू झालेल्या परंपरेत—ब्रह्मा आणि उपेंद्र (विष्णू) हेच दोग्धे होते. वत्स बलवान सुमाली, आणि ‘क्षीर’ म्हणजे रक्तच होते.

Word by Word

• ब्रह्मोपेन्द्रः: Brahmā and Upendra (Viṣṇu)
• ब्रह्मोपेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + उपेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्वन्द्वसमासः (ब्रह्मा च उपेन्द्रश्च)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः/अवधारणार्थक-अव्ययम् (particle: but/indeed)

• दोग्धा: the milker
• दोग्धा: Karta (Predicate nominative/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दोग्धृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (milker)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपातः (emphatic particle)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• कुबेरतः: from Kubera
• कुबेरतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कुबेर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तसिल्-प्रत्ययान्त-प्रयोगः (from Kubera)

• वत्सः: the calf
• वत्सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सुमाली: Sumālī
• सुमाली: Karta (Predicate nominative/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सुमाली (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper noun)

• बलवान्: strong
• बलवान्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बलवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (particle: only/just)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: and)

Speaker

Sūta (deduced from section context)

Characters & Entities

• Brahmā
• Upendra (Viṣṇu)
• Kubera
• Sumālī
• Rudhiram (blood)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic motif underscores that violent natures reap violent essences—blood as ‘milk’ symbolizes tamasic sustenance and the consequences of adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context is the Prabhāsakṣetra-māhātmya; the verse is part of its mythic exposition.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed in this verse.