Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

ततोऽब्रवीद्विभुर्गंगां पार्श्वतः समुपस्थिताम् । एनं वह्निं महाभागे वेगान्नय महोदधिम् । नान्या शक्ता समानेतुं त्वां विना लोकपावनि

tato'bravīdvibhurgaṃgāṃ pārśvataḥ samupasthitām | enaṃ vahniṃ mahābhāge vegānnaya mahodadhim | nānyā śaktā samānetuṃ tvāṃ vinā lokapāvani

मग विभूंनी बाजूला उभी असलेल्या गंगेला म्हटले— “हे महाभागे, या अग्नीला वेगाने महोदधीपर्यंत ने. हे लोकपावनी, तुझ्याविना दुसरी कोणीही याला तिथे पोहोचवू शकत नाही.”

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदर्थे अव्यय (then/thereafter)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
विभुःthe Lord, the mighty one
विभुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
गङ्गाम्Gaṅgā
गङ्गाम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
पार्श्वतःat the side, nearby
पार्श्वतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपार्श्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
समुपस्थिताम्standing/arrived (nearby)
समुपस्थिताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+उप+स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
एनम्this (him/it)
एनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
वह्निम्fire
वह्निम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
महाभागेO fortunate one
महाभागे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (महान्+भागः)
वेगात्swiftly, with speed
वेगात्:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/प्रकारे (as manner: with speed)
नयtake, lead
नय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
महा-उदधिम्the great ocean
महा-उदधिम्:
Gati/Karman (Goal/Object)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अन्याanother (woman/one)
अन्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
शक्ताable
शक्ता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्त (कृदन्त; शक्-धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
समानेतुम्to bring/lead together
समानेतुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootसम्+आ+नी (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/सामान्य, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
विनाwithout, except
विना:
Apadana/Exclusion (Exclusion/अपादान-भाव)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वर्जने (preposition: without)
लोक-पावनिO purifier of the worlds
लोक-पावनि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + पावनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (लोकान् पावयति इति)

Vibhu (the Lord; contextually Viṣṇu as commander in the scene)

Tirtha: Mahodadhi (Samudra) at Prabhāsa; Gaṅgā invoked as carrier

Type: sangam

Listener: Gaṅgā (within scene); sages/assembly (frame)

Scene: The Lord commands Gaṅgā, standing beside him, to swiftly carry the ‘fire’ to the great ocean, declaring none other can accomplish it without her, the purifier of worlds.

G
Gaṅgā
V
Vahni (fire)
M
Mahodadhi (ocean)

FAQs

Sacred forces like Gaṅgā are portrayed as uniquely capable channels of purification and safe passage for dangerous energies.

Prabhāsa-kṣetra is the frame; the verse also exalts Gaṅgā’s tīrtha-status as world-purifying.

No explicit ritual; the emphasis is on Gaṅgā’s sanctity and cosmic function.