Adhyaya 321

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ ते कीर्तयिष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणामुन्नतस्थानवासिनाम्

ईश्वर म्हणाले—आता मी तुला एक परम, गूढ व उत्तम तीर्थस्थान सांगतो; उन्नतस्थानात वसणाऱ्या मनुष्यांचे सर्व पाप ते हरते।

Verse 2

श्रेष्ठदेवस्य माहात्म्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । उन्नतस्थानसंस्थस्य देवस्य बालरूपिणः । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

मी श्रेष्ठ देव—अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्मदेवांचे—माहात्म्य सांगतो; उन्नतस्थानात ते बालरूपाने स्थित आहेत, ज्यांचे केवळ दर्शन झाले तरी सर्व पापांतून मुक्ती मिळते।

Verse 3

देव्युवाच । बालरूपीति यत्प्रोक्तमुन्नतं तत्कथं वद । स्थानेष्वन्येषु सर्वत्र वृद्धरूपी पितामहः

देवी म्हणाल्या—उन्नतस्थानात (ब्रह्मा) बालरूप आहेत असे आपण म्हणालात; ते कसे, सांगा. इतर सर्व स्थानी पितामह ब्रह्मा वृद्धरूपातच दिसतात।

Verse 4

कस्मिन्स्थाने स्थितस्तत्र किमर्थं तत्र वा गतः । कथं स पूज्यो विप्रेन्द्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद

ते तिथे नेमके कोणत्या स्थानी स्थित आहेत, आणि कोणत्या कारणाने तिथे गेले? श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी त्यांची पूजा कशी करावी, आणि कोणत्या तिथीस—हे क्रमाने सांगा।

Verse 5

ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु ऐशान्यां स्थलकेश्वरात् । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः

ईश्वर म्हणाले—ऋषितोया नदीच्या पश्चिमेस आणि स्थलकेश्वरापासून ईशान्य दिशेस ब्रह्मदेवांचे परम स्थान आहे; जणू दुसरे ब्रह्मलोकच।

Verse 6

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च पूज्याः प्राभासिके सदा । ब्रह्मभागे स्थितो ब्रह्मा ऋषितोयातटे शुभे

प्रभासात ब्रह्मा, विष्णू व रुद्र हे सदैव पूज्य आहेत। ऋषितोया नदीच्या शुभ तीरावर ‘ब्रह्मभागा’त ब्रह्मा विराजमान आहेत।

Verse 7

रुद्रभागेऽग्नितीर्थे च पूज्यो रुद्रः सनातनः । गिरौ रैवतके रम्ये पूज्यो दामोदरो हरिः

रुद्रभागातील अग्नितीर्थावर सनातन रुद्र पूज्य आहे. तसेच रम्य रैवतक पर्वतावर हरि दामोदर पूज्य आहे।

Verse 8

सोमेन प्रार्थितो देवो बालरूपी पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु ह्युन्नते स्थान उत्तमे

सोमाने प्रार्थना केल्यावर देव पितामह ब्रह्मा बालरूप धारण करून, आठ वर्षांच्या बालकासारखा, त्या उत्तम उन्नत तीर्थस्थानी आला।

Verse 9

दृष्ट्वा ब्रह्मा द्विजाञ्छ्रेष्ठांस्तत्र स्थाने स्थितो विभुः

तेथे श्रेष्ठ द्विजांना पाहून सर्वव्यापी प्रभु ब्रह्मा त्या पवित्र स्थानीच स्थिर राहिला।

Verse 10

नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः

ब्रह्मासमान कोणताही देव नाही, ब्रह्मासमान कोणताही गुरु नाही। ब्रह्मासमान ज्ञान नाही, आणि ब्रह्मासमान तप नाही।

Verse 11

तावद्भ्रमंति संसारे दुःखशोकभयाप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे

जोपर्यंत प्राणी दुःख, शोक व भयाने व्याप्त होऊन संसारात भटकत राहतात—तोपर्यंत, जोपर्यंत ते देवांतील ज्येष्ठ पितामह ब्रह्म्याचे भक्त होत नाहीत।

Verse 12

समासक्तं यथा चित्तं जंतोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्

जसे जंतूचे चित्त विषयांच्या गोचरी अत्यंत आसक्त होते—तसेच ते ब्रह्मात अर्पित झाले तर कोण बंधनातून मुक्त होणार नाही?

Verse 13

परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्धं तस्य वै गतम् । उन्नतस्थानसंस्थस्य द्वितीयं भविताऽधुना

ब्रह्मा परमायुष्य मानले गेले आहेत; त्यांच्या आयुष्याचा एक परार्ध निश्चयच गत झाला आहे। आता उन्नत-स्थानी स्थित त्यांच्या दुसऱ्या परार्धाचा आरंभ होईल।

Verse 14

यदासावुन्नते स्थाने ब्रह्मलोकात्पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते

जेव्हा पितामह ब्रह्मा ब्रह्मलोकातून त्या उन्नत स्थानी येतात, तेव्हा त्यांना ‘बालरूपी’ असे म्हटले जाते—म्हणजे आठ वर्षांच्या समान।

Verse 15

स्थानेष्वन्येषु विप्राणां वृद्धरूपी पितामहः । युक्तं तदुन्नतस्थानं सदा च ब्रह्मणः प्रियम्

हे विप्रांनो, इतर स्थानी पितामह ब्रह्मा वृद्धरूपात असतात. म्हणून ते ‘उन्नतस्थान’ हे नाव युक्त आहे आणि ते सदैव ब्रह्म्यास प्रिय आहे।

Verse 16

स्नात्वा च विधिवत्पूर्वं ब्रह्मकुंडे नरोत्तम । पूजयेत्पुष्पधूपाद्यैर्ब्रह्माणं बालरूपिणम्

हे नरोत्तमा! प्रथम ब्रह्मकुंडात विधिपूर्वक स्नान करून, पुष्प, धूप इत्यादी अर्पण करून बालरूपधारी ब्रह्मदेवाची पूजा करावी।

Verse 321

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तर त्रिशततमोध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडात, ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ या प्रथम विभागात, ‘उन्नतस्थानी ब्रह्ममाहात्म्यवर्णन’ नावाचा तीनशे एकवीसावा अध्याय समाप्त झाला।