Adhyaya 314
ईश्वर-देवी संवादात प्रभास खंडात समुद्रकिनारी देवकुलाग्नेय गव्युत्यांमध्ये स्थित ‘ऋषितीर्थ’ या श्रेष्ठ तीर्थाचे माहात्म्य सांगितले आहे. हे स्थान अत्यंत रमणीय व महाप्रभावी असून येथे पाषाणाकृतीत असलेले ऋषिगण मानवांना आजही दिसतात—आणि हे तीर्थ सर्व पापांचा नाश करणारे आहे, असे स्पष्ट केले आहे. ज्येष्ठ महिन्याच्या अमावास्येला श्रद्धावान भक्तांनी स्नान करावे व विशेषतः पिंडदान करून पितृकार्य करावे, असा विधी सांगितला आहे. ऋषितोया-संगमात स्नान व श्राद्ध हे दुर्मिळ आणि अत्यंत फलदायी मानले आहे. पुढे गोदानाची प्रशंसा करून, यथाशक्ती ब्राह्मणांना भोजन घालण्याची आज्ञा दिली आहे—म्हणून तीर्थयात्रा दानधर्म व अतिथिसत्काराने परिपूर्ण होते.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ देवकुलाग्नेय्यां गव्यूत्या तत्र संस्थितम् । समुद्रस्य तटे रम्यमृषितीर्थमनुत्तमम्
ईश्वर म्हणाले—यानंतर देवकुलाच्या आग्नेय दिशेस एक गव्यूती अंतरावर समुद्रतटी रम्य व अनुपम ‘ऋषितीर्थ’ आहे.
Verse 2
पाषाणाकृतयस्तत्र ऋषयोऽद्यापि संस्थिताः । दृश्यंते मानुषे देवि सर्वपातकनाशनाः
हे देवी, तेथे पाषाणरूप धारण केलेले ऋषी आजही स्थित आहेत। ते मनुष्यलोकी दिसतात आणि सर्व पातकांचा नाश करतात।
Verse 3
तत्र ज्येष्ठे त्वमावास्यां प्राप्यते नाधमैर्न्नरैः । पिंडदानं विशेषेण स्नानं श्रद्धासमन्वितैः
तेथे ज्येष्ठ महिन्याच्या अमावास्येला अधम वृत्तीच्या नरांना फलप्राप्ती होत नाही. श्रद्धायुक्तांना विशेषतः पिंडदान व पवित्र स्नानाने फल मिळते।
Verse 4
ऋषितोयासंगमे तु स्नानं श्राद्धं सुदुर्लभम् । गोप्रदानं प्रशंसंति तत्र ते मुनिपुगवाः । भोजनं ब्राह्मणानां तु यथाशक्त्या प्रदापयेत्
ऋषितोया-संगमावर स्नान व श्राद्ध यांचे फल अत्यंत दुर्लभ आहे. तेथे मुनिश्रेष्ठ गोदानाची प्रशंसा करतात; आणि यथाशक्ती ब्राह्मणांना भोजन द्यावे।
Verse 314
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मूलचंडीशमाहात्म्य ऋषितीर्थसंगममाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘मूलचंडीशमाहात्म्य व ऋषितीर्थसंगममाहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे चौदावा अध्याय समाप्त झाला।