
अध्याय ३०३ मध्ये ईश्वर देवीला सांगतात की उत्तर दिशेला एका ‘उत्तम देवता’कडे जावे; त्या देवतेची पूजा महापातकांचा नाश करणारी मानली आहे. त्या देवतेच्या पश्चिमेस एक श्रेष्ठ लिंग आहे, जे शेषनागाच्या नेतृत्वाखाली नागांनी कठोर तप करून प्रतिष्ठापित केले होते. या नागपूजित देवतेची आराधना केल्यास आयुष्यभर विषाचा बाधा होत नाही आणि सर्प प्रसन्न होऊन हानी करत नाहीत—हा रक्षणात्मक धर्मभाव येथे ठळक आहे. म्हणून मनुष्यांनी पूर्ण प्रयत्नाने त्या लिंगाची पूजा करावी, अशी आज्ञा दिली आहे. पश्चिम भागातील पुण्यदायी गंगातीरी ऋषींनी अनेक लिंगे स्थापिली आहेत, असेही सांगितले आहे. त्यांच्या दर्शन-पूजेमुळे सर्व पापांचा नाश होतो आणि सहस्र अश्वमेध यज्ञाइतके पुण्य मिळते—हीच या अध्यायाची फलश्रुती आहे.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि उत्तरे देवमुत्तमम् । यस्तमाराधयेद्देवं महापातकनाशनम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर उत्तरेकडे परम देवाकडे जावे. जो त्या महापातक-नाशक देवाचे आराधन करतो, त्याचे घोर पाप नष्ट होतात।
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे धनुषां त्रितये स्थितम् । शेषादिप्रमुखैर्नागैर्महता तपसा युतैः । समाराध्य महादेवं स्थापितं लिंगमुत्तमम्
त्याच्याच पश्चिम भागी, तीन धनुष्य अंतरावर, एक उत्तम लिंग स्थित आहे. शेष आदी प्रमुख नागांनी महान तपाने युक्त होऊन महादेवाचे सम्यक् आराधन करून त्या लिंगाची स्थापना केली।
Verse 3
यस्तमाराधयेद्देवं सर्पैराराधितं पुरा । न विषं क्रमते देहे तस्य जन्मावधि प्रिये
हे प्रिये! जो त्या देवाचे आराधन करतो—ज्याचे पूर्वी सर्पांनी आराधन केले होते—त्याच्या देहात जन्मापासून आयुष्यभर विष पसरत नाही।
Verse 4
सर्पास्तस्य प्रसीदन्ति न कुंथंति कदाचन । तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेन्नरः
सर्प त्याच्यावर प्रसन्न होतात व कधीही त्याला इजा करत नाहीत. म्हणून मनुष्याने सर्व प्रयत्नाने त्या लिंगाची पूजा करावी।
Verse 5
तत्र लिंगान्यनेकानि ऋषिभिः स्थापितानि तु । गंगातीरे महापुण्ये पश्चिमे वरवर्णिनि
तेथे ऋषींनी अनेक शिवलिंगे स्थापिली आहेत. हे वरवर्णिनी, ती गंगेच्या महापुण्य तीरावर, पश्चिम दिशेस आहेत.
Verse 6
तानि दृष्ट्वा पूजयित्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ती लिंगे पाहून व पूजून मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि सहस्र अश्वमेध यज्ञासमान फल प्राप्त करतो.
Verse 303
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरमाहात्म्य उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘संगालेश्वरमाहात्म्य व उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा ३०३वा अध्याय समाप्त झाला.