Adhyaya 30

Verse 1

देव्युवाच । स्नात्वा तत्राग्नितीर्थेषु कं देवं पूर्वमर्च्चयेत् । निर्विघ्ना जायते येन यात्रा नृणां सुरेश्वर । तन्मे यात्राविधानं तु यथावद्वक्तुमर्हसि

देवी म्हणाली—हे सुरेश्वरा! तेथे अग्नितीर्थांत स्नान करून प्रथम कोणत्या देवाचे पूजन करावे, ज्यामुळे मनुष्यांची यात्रा निर्विघ्न होते? म्हणून कृपा करून मला यात्राविधान यथाविधी सांगावे.

Verse 2

ईश्वर उवाच । एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वार्घ्यं च महोदधौ । संपूज्य गंधपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पावलेपनैः

ईश्वर म्हणाले—अशा रीतीने विधिपूर्वक स्नान करून आणि महोदधीत अर्घ्य अर्पून, सुगंध, पुष्प, वस्त्रे व पुष्पलेपन यांनी भक्तिभावाने सम्यक् पूजन करावे।

Verse 3

हिरण्मयं यथाशक्त्या प्रक्षिपेत्तत्र कंकणम् । ततः पितॄंस्तर्पयित्वा गच्छेद्देवं कपर्दिनम्

यथाशक्ती तेथे सुवर्णमय कंकण अर्पण करावे। नंतर पितरांचे तर्पण करून जटाधारी देव कपर्दिन (शिव) यांच्याकडे जावे।

Verse 4

पुष्पैर्धूपैस्तथा गन्धैर्वस्त्रैः संपूज्य भक्तितः । गणानां त्वेति मन्त्रेण अर्घ्यं चास्मै निवेदयेत्

पुष्प, धूप, सुगंध व वस्त्रे यांनी भक्तिभावाने सम्यक् पूजन करून, ‘गणानां त्वे…’ या मंत्राने त्यांना अर्घ्य अर्पण करावे।

Verse 5

शूद्राणामथ देवेशि मंत्रश्चाष्टाक्षरः स्मृतः । तत्र सोमेश्वरं गच्छेद्देवं पापहरं परम्

हे देवेशी! शूद्रांसाठी अष्टाक्षरी मंत्र सांगितला आहे. मग तेथे पापहर परम देव सोमेश्वराच्या दर्शनास जावे।

Verse 6

स्नापयित्वा विधानेन जपेच्च शतरुद्रियम् । तथा रुद्रान्सपञ्चांगास्तथान्या रुद्रसंहिताः

विधिपूर्वक (देवतेचे) स्नापन करून शतरुद्रीयाचा जप करावा; तसेच पंचांगासहित रुद्र-मंत्र आणि इतर रुद्रसंहिता यांचेही पठण करावे।

Verse 7

स्नापयेत्पयसा चैव दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्

देवाला दुधाने स्नान घालावे, तसेच तुपमिश्रित दह्यानेही. मधु व उसाच्या रसाने स्नान करून, केशराने लेपन करावे.

Verse 8

कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभियुतेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पूज्यं संपूजयेत्ततः

नंतर कापूर व उशीरमिश्रित, तसेच कस्तुरीयुक्त सुगंधी चंदनाने पूज्य प्रभूची यथाविधी पूजा करावी.

Verse 9

धूपैर्बहुविधैर्देवं धूपयित्वा यथाविधि । वस्त्रैः संवेष्टयेत्पश्चाद्दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम्

यथाविधी अनेक प्रकारच्या धूपांनी देवाचे धूपन करून, नंतर वस्त्रांनी त्यांना वेष्टित करावे व उत्तम नैवेद्य अर्पण करावे.

Verse 10

आरार्तिकं ततः कृत्वा नृत्यं कुर्याद्यथेच्छया । अष्टांगं प्रणिपत्यैवं गीतवाद्यादिकं ततः

त्यानंतर आरार्तिक करून, इच्छेनुसार नृत्य करावे. मग अष्टांग प्रणाम करून, पुढे गीत-वाद्य इत्यादींनी प्रभूचे कीर्तन करावे.

Verse 11

धर्मश्रवणसंयुक्तं कार्यं प्रेक्षणकं विभोः । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यस्तपस्विभ्यश्च शक्तितः

धर्मश्रवणासह प्रभूचे पवित्र प्रेक्षणक (धार्मिक आयोजन) करावे. नंतर शक्तीनुसार द्विजांना व तपस्वींना दान द्यावे.

Verse 12

दीनांधकृपणेभ्यश्च दानं कार्पटिकेषु च । वृषभस्तत्र दातव्यः प्रवृत्ते क्रूरकर्मणि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि भामिनि

दीन, अंध व कृपण जनांना तसेच दरिद्री भिक्षुकांना यथाशक्ती दान द्यावे. त्या स्थानी क्रूर कर्मांची प्रवृत्ती झाल्यास वृषभदान करावे; आणि मग, हे भामिनी, त्या दिवशी उपवास करावा.

Verse 13

यस्मिन्नहनि पश्येत देवं सोमेश्वरं नरः । सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

ज्या दिवशी मनुष्य सोमेश्वर देवाचे दर्शन घेतो, ती तिथी भक्तीपरायणांनी पूर्ण एक वर्ष उपवासाने पाळावी.

Verse 14

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तथा च सर्वतीर्थानां सकलं लभते फलम्

अशा प्रकारे भक्तीने आचरण केल्यास मनुष्याला जन्माचे खरे फळ मिळते; तसेच सर्व तीर्थांचे संपूर्ण पुण्यफळही प्राप्त होते.

Verse 15

उद्धरेत्पितृवर्गं च मातृवर्गं च भामिनि । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्धक्ये यौवनेऽपि वा

हे भामिनी, तो पितृकुळ व मातृकुळ—दोन्हींचा उद्धार करतो; आणि बाल्यावस्थेत, यौवनात किंवा वार्धक्यात जे काही पाप केले असेल—

Verse 16

क्षालयेच्चैव तत्सर्वं दृष्ट्वा सोमेश्वरं नरः । न दुःखितो न दारिद्रो दुर्भगो वा न जायते

सोमेश्वराचे दर्शन घेतल्याने मनुष्य ते सर्व पाप धुऊन टाकतो. तो न दुःखी जन्मतो, न दरिद्री होतो, आणि न दुर्भाग्यवान ठरतो.

Verse 17

सप्तजन्मान्तरेणैव दृष्टे सोमेश्वरे विभौ । धनधान्यसमायुक्ते स्फीते सञ्जायते कुले

जो सात जन्मांच्या अंतरानेही विभू सोमेश्वराचे दर्शन घेतो, तो धन-धान्यसमृद्ध व स्फीत कुळात जन्मास येतो।

Verse 18

भक्तिर्भवति भूयोऽपि सोमनाथं प्रति प्रभुम् । क्षीरेण स्नपनं पूर्वं ततो धारासमुद्भवम्

सोमनाथ प्रभूविषयी भक्ती अधिकाधिक वाढते। प्रथम दूधाने स्नापन होते, नंतर धारारूपाने अखंड अर्पणप्रवाह सुरू होतो।

Verse 19

प्रथमे प्रथमे यामे महास्ना नमतः परम् । मध्याह्ने देवदेवस्य ये प्रपश्यन्ति मानवाः । संध्यामारार्तिकं भूयो न जायन्ते च मानुषाः

जे प्रत्येक प्रथम यामे महा-स्नान करून नमस्कार करतात, मध्याह्नी देवदेवाचे दर्शन घेतात, आणि संध्याकाळी पुन्हा आरती पाहतात—ते पुन्हा मानवी जन्म घेत नाहीत।

Verse 20

मत्वा कलियुगं रौद्रं बहुपापं वरानने । नान्येन तरते दुर्गां कर्मणा दुर्गतिं नरः

हे वरानने! कलियुग रौद्र व बहुपापमय आहे असे जाणूनही, मनुष्य कोणत्याही अन्य कर्माने ही दुर्गम दुर्गती पार करू शकत नाही।

Verse 30

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये सोमेश्वरपूजामाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशोध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डात, प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यांतर्गत सोमेश्वर-माहात्म्यात ‘सोमेश्वरपूजा-माहात्म्यवर्णन’ नामक त्रिंश अध्याय समाप्त झाला।